Modifikatsiya statistikasi va mutatsion o‘zgaruvchanlik

Mutatsiya — genetik materialning (gen yoki xromosomaning) to‘satdan va doimiy irsiy o‘zgarishi; mutatsiyaga uchragan organizm mutant. Gen (nuqtali) mutatsiyada bitta yoki bir necha nukleotid almashadi, shu sababli oqsildagi aminokislota ketma-ketligi o‘zgarishi mumkin (masalan, o‘roqsimon hujayrali kamqonlikda gemoglobin genidagi bitta nukleotid o‘zgargan); xromosoma mutatsiyasida xromosoma bo‘lagi yo‘qoladi, ikki barobar bo‘ladi yoki boshqa xromosomaga o‘tadi; genom mutatsiyasida xromosomalar soni o‘zgaradi: bitta ortiq-kam yoki butun to‘plamga karrali ko‘payadi — poliploidiya, o‘simliklarda keng tarqalgan va hosildorlikni oshirishi mumkin. Jinsiy hujayradagi (generativ) mutatsiya avlodga o‘tadi, tana hujayrasidagi (somatik) esa shu organizmning o‘zida qoladi, lekin jinssiz ko‘paytirishda avlodga o‘tishi mumkin. Mutatsiyalar dominant yoki retsessiv, foydali, zararli yoki neytral bo‘ladi; ko‘pchiligi retsessiv va neytral yoki zararli, lekin muhit o‘zgarsa, ba’zilari foydali bo‘ladi va tanlanish materialini beradi. Mutagenlar — mutatsiyani oshiruvchi omillar: rentgen va boshqa ionlovchi nurlar, ultrabinafsha nur, ba’zi kimyoviy moddalar; X.Myuller 1927-yilda rentgen nurlari mutatsiyani keskin oshirishini ko‘rsatdi.