2-amaliy mashg‘ulot: noallel genlarning o‘zaro ta’siriga doir masalalar yechish
Masalada F2 dagi nisbatni qarang va yig‘indisi 16 bo‘lsa, diduragay (ikki gen) ekanligini bilasiz. 9:3:3:1 — oddiy mustaqil irsiylanish yoki komplementar tovuq toji; 9:7 — komplementar ta’sir; 13:3 yoki 12:3:1 — dominant epistaz; 9:3:4 — retsessiv epistaz; 15:1 — nokumulyativ polimeriya; 1:4:6:4:1 — kumulyativ polimeriya. Keyin ota-ona genotipini yozing, gametalarni toping, Pennet katagini tuzing va fenotip sinflarini guruhlang (masalan, 9:3:4 da 3+1 — «ee» bo‘lgani uchun bir sinf). Avlod sonlarini topish uchun umumiy sonni 16 ga bo‘lib, sinf qismiga ko‘paytiring. Natijani nisbat bilan tekshiring: sinflar yig‘indisi umumiy songa teng bo‘lishi kerak.
| F₂ nisbat | Ta’sir turi |
|---|---|
| 9 : 3 : 3 : 1 | mustaqil irsiylanish |
| 9 : 7 | komplementar |
| 13 : 3, 12 : 3 : 1 | dominant epistaz |
| 9 : 3 : 4 | retsessiv epistaz |
| 15 : 1 | kumulyativ bo‘lmagan polimeriya |
| 1 : 4 : 6 : 4 : 1 | kumulyativ polimeriya |
Zavod nazoratchisi partiyadagi mahsulotlarning taxminan to‘rtdan biri nuqsonli ekanini ko‘rsa, muayyan stanokdan gumon qiladi: sonlardagi qonuniyat sababni ko‘rsatadi. Genetik ham F2 dagi nisbatga qarab, genlarning ta’sir turini aniqlaydi.
Sifat nazoratchisi nuqsonlar sababini izlaydi, ma’lumotlar tahlilchisi sonlardagi qonuniyatni topadi, genetik nisbatga qarab gen ta’sirini aniqlaydi.
Bir hafta davomida nechta kun quruq, nechta kun yomg‘irli bo‘lganini sanab, «5:2» kabi oddiy nisbat ko‘rinishida yozing va qonuniyat bormi, o‘ylab ko‘ring.
| Genotip | Bo‘y, sm |
|---|---|
| aabb | 10 |
| AaBb | 20 |
| AABB | 30 |
«Ratio detektivi». Har bir juftlik o‘z F2 nisbatini (13:3, 9:7, 15:1, 9:3:4) yashirin tarzda yozadi va boshqalar ta’sir turini va ota-ona genotipini topadi.