☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Polimer va pleyotrop ta’sir, gen o‘zaro ta’siri masalalari

Darslar 54–55 · 2 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
55

2-amaliy mashg‘ulot: noallel genlarning o‘zaro ta’siriga doir masalalar yechish

Darslik: 149-bet
MaqsadAllel bo‘lmagan genlarning o‘zaro ta’siriga doir masalalarni yechish: ta’sir turini nisbatdan aniqlash.
Yangi so‘zlar
nisbatdan aniqlash · identifying from the ratioretsessiv epistaz · recessive epistasismiqdoriy belgi · quantitative traitsinflar yig‘indisi · sum of the classes
Tushuntirish

Masalada F2 dagi nisbatni qarang va yig‘indisi 16 bo‘lsa, diduragay (ikki gen) ekanligini bilasiz. 9:3:3:1 — oddiy mustaqil irsiylanish yoki komplementar tovuq toji; 9:7 — komplementar ta’sir; 13:3 yoki 12:3:1 — dominant epistaz; 9:3:4 — retsessiv epistaz; 15:1 — nokumulyativ polimeriya; 1:4:6:4:1 — kumulyativ polimeriya. Keyin ota-ona genotipini yozing, gametalarni toping, Pennet katagini tuzing va fenotip sinflarini guruhlang (masalan, 9:3:4 da 3+1 — «ee» bo‘lgani uchun bir sinf). Avlod sonlarini topish uchun umumiy sonni 16 ga bo‘lib, sinf qismiga ko‘paytiring. Natijani nisbat bilan tekshiring: sinflar yig‘indisi umumiy songa teng bo‘lishi kerak.

Namunalar
Labrador: B_E_ — qora, bbE_ — jigarrang, __ee — sariq (E bo‘lmasa pigment hosil bo‘lmaydi; retsessiv epistaz). BbEe × BbEe, 320 kuchukda: 320 ÷ 16 × 9 = 180 qora, 60 jigarrang, 80 sariq (9:3:4).
O‘simlik bo‘yi: asos 10 sm, har bir dominant allel +5 sm. aabb = 10 sm; AaBb = 10 + 2 × 5 = 20 sm; AABB = 10 + 4 × 5 = 30 sm. AABB × aabb dan F2 da 20 sm li o‘simliklar 6/16.
Sinfda faoliyat

«Ratio detektivi». Har bir juftlik o‘z F2 nisbatini (13:3, 9:7, 15:1, 9:3:4) yashirin tarzda yozadi va boshqalar ta’sir turini va ota-ona genotipini topadi.

Mashq
1
F2 da 9:3:4 nisbat qaysi ta’sirga xos?
2
Nokumulyativ polimeriyada F2 da nisbat qanday?
3
BbEe × BbEe dan 480 ta kuchuk tug‘ildi. Taxminan nechtasi sariq (ee)?
4
Nima uchun F2 da 9:7 nisbat 9:3:3:1 ning shakli o‘zgarganligini bildiradi?