Jinsiy ko‘payish
Jinsiy ko‘payishda yangi organizm ikki gametaning qo‘shilishidan rivojlanadi; gametalar jinsiy bezlarda hosil bo‘ladi. Bu ota va ona irsiy belgilarini birlashtirib, avlodning xilma-xilligi va o‘zgargan sharoitga moslashuvini oshiradi; evolutsiyada juda muhim. Spermatozoid kichik, harakatchan: bosh (yadro, akrosoma — tuxum qobig‘ini eritadigan fermentli qism), bo‘yin va dumdan iborat, mitoxondriyalar energiya beradi. Tuxum hujayra yirik, harakatsiz, zaxira oziq (sariqlik) saqlaydi; qush va sudralib yuruvchilarda u ayniqsa yirik. Gametogenez to‘rt davrdan iborat: ko‘payish (mitoz bilan hujayralar soni ortadi), o‘sish (hujayra kattalashadi, DNK ikki hissa ortadi), yetilish (meyoz, gaploid to‘plam) va shakllanish. Spermatogenezda bitta birlamchi hujayradan 4 ta spermatozoid hosil bo‘ladi (urug‘donda); ovogenezda bitta birlamchi hujayradan bitta yetuk tuxum hujayra va uchta kichik yo‘naltiruvchi tanacha hosil bo‘ladi (tuxumdonda), chunki oziq moddalar bitta hujayrada to‘planadi.
«Gameta portreti». Ikkita katta plakat: spermatozoid va tuxum hujayra. Guruhlar qismlarini (akrosoma, yadro, sariqlik, mitoxondriya, dum) mos plakatga yopishtirib, vazifasini yozadi.