Hujayrada plastik almashinuv
Replikatsiyada fermentlar DNK qo‘sh spirali zanjirlarini ajratadi va har bir zanjirga komplementar yangi zanjir qurib, ikkita bir xil DNK hosil qiladi; har birida bitta eski, bitta yangi zanjir bor. Transkripsiyada yadroda DNKning bir zanjiri qolipida komplementar i-RNK sintezlanadi (timin o‘rniga uratsil: A–U, T–A, G–C, C–G). Genetik kod — 20 aminokislotaning 4 xil nukleotid yordamida yozilishi: har bir aminokislotani i-RNKdagi uchta nukleotid — triplet (kodon) belgilaydi. Kodlar 4 × 4 × 4 = 64 ta: 61 tasi aminokislotalarni kodlaydi (ko‘p aminokislotalarni bir nechta kodon), 3 tasi (UAA, UAG, UGA) sintezni to‘xtatadi; AUG boshlanishni va metioninni bildiradi. Kod universal: bakteriyadan odamgacha deyarli bir xil. Translyatsiyada ribosoma i-RNK bo‘ylab suriladi, har bir kodonga komplementar antikodonli t-RNK mos aminokislotani keltiradi va aminokislotalar peptid bog‘ bilan birikadi. Gen — bitta oqsil (yoki RNK) haqida axborot saqlovchi DNK qismi. Qisqartirilgan jadval: AUG – Met, UUU – Fen, GGC – Gli, GAA – Glu, UGG – Tri, AAA – Liz, CCU – Pro, GCU – Ala.
iRNKda timin (T) o‘rniga uratsil (U): A–U, T–A, C–G, G–C
Jinoyat laboratoriyasida juda oz miqdordagi DNK izi laboratoriyada ko‘p nusxaga ko‘paytiriladi. Bunda DNK ning replikatsiyadagi nusxa olish g‘oyasidan foydalaniladi: har bir zanjir yangi komplementar zanjir uchun qolip bo‘ladi.
Sud-ekspertiza laboranti DNK ni ko‘paytirib tahlil qiladi, biotexnolog bakteriyaga kerakli oqsilni ishlab chiqarishni o‘rgatadi, genetik gen ishlashini o‘rganadi.
Faqat uch harfli so‘zlardan iborat gap yozing, bo‘shliqlarsiz birlashtiring va o‘qishni ikkinchi harfdan boshlang: gap qanday buzilishini ko‘rib, bu o‘qish ramkasi bilan bog‘lang.
«Oqsil fabrikasi». Sinfdan 4 guruh: DNK (kod yozuvi), i-RNK (nusxa ko‘chiruvchi), ribosoma (o‘quvchi), t-RNK (aminokislota tashuvchi). Berilgan DNK tripletlaridan oqsilni «yig‘ish» o‘yini; jadvaldan foydalaning.