ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Oqsil funksiyalari, nuklein kislotalar va amilaza tajribasi

Darslar 27–29 · 3 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
29

4-laboratoriya mashg‘uloti: amilazaning kraxmalga ta’siri

Darslik: 76-bet
MaqsadAmilaza fermentining kraxmalga ta’sirini tajribada kuzatish va xulosa chiqarish.
Yangi so‘zlar
amilaza · amylasekraxmal · starchyod bilan reaksiya · reaction with iodinenazorat probirkasi · control tube
Tushuntirish

Amilaza kraxmalni shakargacha parchalaydi; u unayotgan donlarda va so‘lakda ko‘p. Ishni o‘qituvchi rahbarligida bajaring: ferment manbai sifatida faqat o‘zingizning so‘lagingizni oling (bir qultum suvni og‘izda bir necha daqiqa ushlab, toza stakanga tuting), yod eritmasi (taxminan 1 %) va kraxmal eritmasini (taxminan 0,5 %) o‘qituvchi tayyorlaydi. Birinchi (nazorat) probirkada kraxmalga suv qo‘shib, bir tomchi yod tomizsangiz, to‘q ko‘k-binafsha rang hosil bo‘ladi: kraxmal bor. Ikkinchi probirkada kraxmalga so‘lak qo‘shib 5 daqiqa kutib yod tomizsangiz, rang kuchsiz, qizg‘ish yoki sariq bo‘ladi: kraxmal parchalangan. Yod eritmasi og‘izga, ko‘zga va teriga tushmasin; ishdan keyin qo‘lni yuving va eritmalarni ichmang.

!Diqqat!
Fermentni faqat o‘z so‘lagingizdan oling; yod eritmasi og‘iz, ko‘z va teriga tegmasin, eritmalarni ichmang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Navro‘zda sumalak uchun bug‘doy unib chiqariladi. Unayotgan donda amilaza fermenti kraxmalni shirin shakarlarga parchalaydi, shuning uchun sumalak qo‘shilgan shakarsiz ham shirin bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Sumalak pishiruvchi donning unib chiqishini kuzatadi, nonvoyxona texnologi xamirdagi ferment faolligini nazorat qiladi, laboratoriya xodimi ferment tezligini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror oddiy savol uchun adolatli tajriba rejasini yozing, masalan shakar sovuq va iliq suvda qaysi birida tezroq erishi: nimani o‘zgartirasiz, nimani bir xil qoldirasiz va nazorat nima? Bajarish shart emas.

Namunalar
ProbirkaTarkibiYod bilan rang
Nazoratkraxmal + suvko‘k-binafsha
Tajribakraxmal + so‘laksarg‘ish
Nazorat probirkasi: kraxmal + suv + yod → ko‘k-binafsha (kraxmal bor). Tajriba probirkasi: kraxmal + so‘lak + yod → sarg‘ish (kraxmal yo‘q).
Natija yozuvi: «Amilaza kraxmalni parchaladi; yod bilan ko‘k rang yo‘qoldi. Xulosa: ferment tanlovchan va kraxmalga ta’sir qiladi.»
Sinfda faoliyat

«Tajriba rejasi». Guruhlar muzdek suv, xona harorati va iliq (qaynoq emas) suv bilan uchta variant ko‘rinishini rejalashtiradi: haroratning ferment tezligiga ta’sirini qanday tekshirish mumkin? Tajribani o‘qituvchi nazoratida o‘tkazing.

Mashq
1
Yod kraxmal borligini qanday ko‘rsatadi?
2
Nazorat probirkasi nima uchun kerak?
3
Agar so‘lakni avval qaynatib sovitsangiz, tajribada nima bo‘lishini kutasiz? Asoslang.
4
Nonni uzoq chaynasangiz shirinroq tuyilishining sababi nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →