Darslar 12–13 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
12
«Farhod va Shirin»: Xusrav sovchilari va Farhod bilan to‘qnashuvi
Darslik: 67–73-betlar
MaqsadXusrav sovchilari, Shirinning rad javobi va Farhod bilan Xusrav o‘rtasidagi qarama-qarshilikni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
sovchi · matchmaker, envoy sent to ask for a bridemubohasa · debate, argumentg‘addor · treacheroushiyla · trick, ruse
Tushuntirish
Ajam va Arab yurtlariga hukmronlik qiluvchi shoh Xusrav Parvizning o‘g‘li shohlikka yaramas edi; u yangi farzand ko‘rmoqchi bo‘lib, vaziri Buzurg Ummid maslahati bilan Mehinbonuga Shirinni so‘rab sovchi yuboradi. Mehinbonu davlat manfaatini o‘ylab rozi bo‘lmoqchi bo‘lsa-da, Farhodni sevgan Shirin sovchilarni qat’iy rad etadi va majburlansa, bunga hech qachon ko‘nmasligini aytadi. Mehinbonu Xusravga Shirinning fe’li o‘g‘illarnikiday, ov va o‘q bilan yuradi, deya bahona topadi; sovchilar qayta-qayta yuborilgach, Xusrav g‘azablanadi va Arman yurtiga qo‘shin tortadi. Farhod yolg‘iz o‘zi uning lashkariga bas kelib, askarlarni qal’aga yaqinlashtirmaydi va ishq sharti shumi deb Xusravga tanbeh beradi. Kuch bilan yengolmagan Xusrav uni hiyla bilan qo‘lga tushirib, bahsga kirishadi: savollarda Farhod ishqini jondek asraydi, Xusrav taklif qilgan mamlakat o‘rniga ishqni tanlaydi va «shoh ham, darvesh ham ishqda teng» deb javob beradi.
Namunalar
Misol: Shirin Mehinbonuga qat’iy rad javobini aytadi, lekin so‘zi nazokatli: u xolasini ranjitmaslikka urinadi, o‘ziga na yor, na oshiq kerakligini, odam bo‘lib qolishi o‘zi yetarli ekanini aytadi. Bu uning iffati va o‘z taqdirini o‘zi hal qilish istagini ko‘rsatadi.
Misol: Xusrav Farhodga «senga mamlakat beray, bu havasdan kech» deydi, Farhod esa «bechora, bu iltimosdan kech» deb javob beradi. Ikkisining tanlovi qarama-qarshi: biri hokimiyatni, ikkinchisi ishqni afzal ko‘radi.
Sinfda faoliyat
Xusrav va Farhod bahsini juftlikda rolli o‘qing (o‘z so‘zlaringiz bilan qisqartirib). Savollarni Xusrav, javoblarni Farhod aytsin. Keyin kim haq ekanini muhokama qiling.
Mashq
1
Xusrav Shirinni nima uchun xotinlikka so‘radi?
Uning o‘g‘li shohlikka yaramas edi, Xusrav yana farzand ko‘rishni istadi; Shirinning go‘zalligi haqidagi ovoza ham ta’sir qildi.
2
Mehinbonu sovchilarga qanday bahona aytdi?
Shirinning fe’li o‘g‘il bolalarnikidek, ov va o‘q otib yuradi, u bilan turmush haqida gaplashishning iloji yo‘q, dedi.
3
Farhod jangda nimaga erishdi?
Bir o‘zi Xusrav lashkariga bas kelib, uning askarlarini qal’aga yaqinlashtirmadi.
4
Xusrav bahsda nega «ishq tarki yaxshiroq» degan xulosaga keldi va Farhod unga nima dedi?
U Farhodning ishqdan voz kechmasligini ko‘rib, uni qaytarmoqchi bo‘ldi; Farhod esa bu usul oshiqqa yot ekanini va ishqda shoh bilan darvesh teng ekanini aytdi.