☰ Mundarija · Adabiyot

«Farhod va Shirin»: Farhod va Shirin bilan uchrashuv

Darslar 10–11 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
10

«Farhod va Shirin»: Farhodning tug‘ilishi va tarbiyasi

Darslik: 53–59-betlar
Maqsad«Farhod va Shirin» dostoni haqida umumiy ma’lumot berish, Farhodning tug‘ilishi, ismi va tarbiyasini so‘zlab berish.
Yangi so‘zlar
xoqon · khagan (ruler of Chin)shavq dostoni · dastan of longingistiora · metaphorbayt · couplet (two lines of verse)
Tushuntirish

«Farhod va Shirin» – «Xamsa»ning ikkinchi dostoni, ishqiy-sarguzasht mavzuda, hajmi 5782 bayt, aruzning hazaji musaddasi mahzuf vaznida yozilgan. Navoiy uni «shavq dostoni» deydi, chunki unda poklovchi, ezgulikka yetaklovchi, oxir-oqibat Yaratganga ulashadigan ishq kuylanadi. Oldingi xamsachilarda markaziy qahramon shoh Xusrav edi, Navoiy esa uni komillikdan yiroq, toj-taxtni sevgidan ustun qo‘yuvchi deb bilib, Farhodni bosh qahramon qildi. Doston Chin xoqonining farzandsizligi tasviri bilan boshlanadi: u ko‘p xayriya qilib, Alloh bergan o‘g‘lini ko‘rgach, xalqqa uch yillik soliqni ham kechadi. Chaqaloqning ismi ishq bilan bog‘liq besh so‘zdan – firoq, rashk, hajr, oh, dard – olingan harflardan tuzilib, «Farhod» bo‘lgan. Farhod uch oyda savod chiqaradi, bir yilda Qur’onni yod oladi, o‘n yoshida yigirma yoshli yigitday kuchga to‘ladi; pok ko‘ngilli, pok so‘zli bo‘lsa-da, o‘n to‘rt yoshida g‘amgin va dard ichida edi.

Namunalar
Misol: «Shabistonida tug‘di bir yangi oy» baytida «shabiston» – xoqon hayoti, «yangi oy» – Farhod. Farzandsizlik tunga, chaqaloq tunda chiqqan yangi oyga o‘xshatilgan: o‘xshatilayotgan narsa aytilmay, faqat o‘xshovchi qolgani uchun bu istiora.
Misol: Farhod ustalarning ishini ko‘rib, hunarni o‘rganishga kirishadi – u shahzoda bo‘lsa-da, tamoman kuzatuvchi bo‘lib qolmaydi. Bu uning kamtarligi, o‘rganishga ishtiyoqi va mehnatsevarligini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Farhod ismining hosil bo‘lishini doskada ko‘rsating: besh so‘zni yozing, ularning bosh harflarini tanlab, ismni yig‘ing. Keyin o‘z ismingiz ma’nosini aytib bering.

Mashq
1
«Farhod va Shirin» «Xamsa»ning nechanchi dostoni va uning mavzusi nima?
2
Navoiy nima uchun Xusrav o‘rniga Farhodni bosh qahramon qildi?
3
Farhod ismi qaysi besh so‘zdan olingan?
4
Farhodning bolalikdagi qaysi fazilatlari sizga yoqdi va nima uchun?