ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Xoja va uning hikoyatlari

Darslar 16–17 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
16

Xoja: hayoti va ijodi

Darslik: 87–89-betlar
MaqsadXojaning hayot yo‘li, davlat va ijod faoliyati hamda «Kechadur» g‘azalidagi so‘z o‘yini mahoratini bilish.
Yangi so‘zlar
shayxulislom · shaykh ul-Islam (senior religious scholar-official)devon · divan (collection of a poet’s poems)nazira · nazira (a poem written in answer to a model)radif · radif (repeated word at line ends)
Tushuntirish

Poshshoxoja ibn Abdulvahhobxoja (Xoja) 1480-yilda Ashxobod yaqinidagi qadim Niso shahrida shayxulislom oilasida tug‘ilgan davlat va din arbobi, lirik va epik janrlarda ijod qilgan adib bo‘lib, Toshkentlik avliyo Zangi Ota avlodlaridan edi. U 16 yoshida temuriylar saroyida ish boshlagan, keyin shayboniylar davrida Darun viloyati hokimi va Karmanadagi saroy mulozimi bo‘lgan; 1529-yildan Hirotning, 1534-yildan Balxning shayxulislomi vazifasida ishlagan. Umrining oxirida Buxoroga qaytib, ijodga berilgan, 1547-yilda vafot etib, Bahouddin Naqshband qabri yonida dafn qilingan. Xojaning turkcha va forscha devoni bizgacha yetib kelmagan, lekin «Kechadur» g‘azali saqlangan va Boburga yuborilgach, u maqtagan. Bu g‘azalda «kechadur» radifi ko‘p ma’noda – o‘tadi, tun (kecha)dir, voz kechadi – ishlatilib, misralar bir necha xil o‘qiladi; bu tajnis san’atiga misol. Xojaning «Maqsad ul-atvor» dostoni (1514–1520) Nizomiyning «Maxzan ul-asror»iga nazira sifatida yozilgan.

1480Nisoda tug‘ildi1496temuriylar saroyida1529Hirot shayxulislomi1534Balx shayxulislomi1547vafot etdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab gazetasi sarlavhasida so‘z o‘yini bor: bir so‘z ikki ma’noda ishlatilgan va kitobxon jilmayadi. Kichik topqirlik e’tiborni tortadi.

Kim ishlatadi

Gazeta sarlavhasi yozuvchilari, komediyachilar va topishmoq tuzuvchilar so‘z o‘yinlaridan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun bitta so‘zni ikki xil ma’noda qo‘llab, kichik hazil gap tuzing.

Namunalar
Misol: g‘azal matla’sining birinchi misrasida «kechadur» so‘zi ham «o‘tadi», ham «kecha (tun)dir» deb o‘qiladi: oshiqning kunduzgi vaqti hijronda nola bilan o‘tadi yoki uning kunduzi nolaga to‘la qora tunga aylanadi. Bir so‘zning ikki ma’no berishi misrani boyitadi va shoir mahoratini ko‘rsatadi.
Misol: Xojaning «Miftoh ul-adl» (1508–1510) va «Gulzor» (1538) kitoblari hikoyatlar to‘plami; shu sabab u adabiyot tarixida ko‘proq hikoyalar muallifi sifatida qolgan.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: Xojaning hayotidagi muhim yillar (1480, 1529, 1534, 1547) va ularga mos voqealar. Juftlikda bir-biringizga so‘rang.

Mashq
1
Xoja qachon, qayerda tug‘ilgan va qachon vafot etgan?
2
Xoja qaysi shaharlarda shayxulislom bo‘lgan?
3
«Kechadur» g‘azalida radif qanday vazifa bajargan?
4
Nima uchun Xoja adabiyot tarixida ko‘proq hikoyalar muallifi sifatida qolgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRang sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →