«Asrga tatigulik kun» romani to‘g‘risida; badiiy asar pafosi
Darslikka ko‘ra, Aytmatov «Asrga tatigulik kun»ni 1980-yilda yozgan. Romanda insonning insoniy qiyofasini belgilovchi narsalar – o‘zlikni anglash, boshqani tushunish, tarixiy ildizlarni bilish va ulardan faxrlanish – konkret odamlar taqdiri orqali ko‘rsatilgan; bulardan ayrilish odamlik qiyofasini yo‘qotish deb talqin qilinadi. Asarga X asrda yashagan arman yozuvchisi Grigor Narekatsining «Musibatnoma» kitobidan olingan satrlar epigraf qilingan. Darslik Edigeyni bobolar udumlariga tayanib yashaydigan chin inson, Sobitjonni esa ma’lumotli bo‘lsa-da, ezgu tuyg‘ulardan mahrum, manqurtning zamonaviy nusxasi deb baholaydi. «Pafos» so‘zi yunoncha «pathos» – ehtiros, hissiyotdan olingan; adabiy atama sifatida u asarga singgan, tasvir yo‘nalishini belgilaydigan jo‘shqin tuyg‘u va ko‘tarinki ruhni bildiradi. Pafosli asarda yozuvchi o‘z fikrini yashirmaydi, o‘quvchini xolis kuzatuvchi emas, tarafdor bo‘lishga undaydi: romanda Edigey va Nayman ona kuchli mehr bilan, jungjanglar va Sobitjon esa norozilik bilan tasvirlangan.
| Edigey | Sobitjon |
|---|---|
| bobolar udumlariga tayanadi | ma’lumotli, ammo tuyg‘udan yiroq |
Maktab yig‘ilishida bir o‘quvchi chuqur his bilan gapiradi va tinglovchilar ta’sirlanadi. Samimiy his nutqqa kuch beradi.
Notiqlar, aktyorlar va hikoyachilar tinglovchini ta’sirlantirish uchun his bilan gapiradi.
Bugun bir fikringizni haqiqatan his qilgan holda boshqaga ayting.
Boshqa o‘qigan bir asaringizni (masalan, shu yilgi) tanlang va uning pafosi ijobiy yoki inkor yo‘nalishida ekanini ikkita misol bilan asoslang.