«Farhod va Shirin» tahlili va komil inson

Dostonni faqat sujet sifatida bilish ertakni bilish bilan barobar: uning orqasida ramziy, irfoniy (so‘fiyona) ma’no yashiringan va avvalo uning badiiy mahoratiga e’tibor beriladi. «Shabiston» so‘zi ikki ma’noda – «kecha» va «yotoqxona» – keladi, bu iyhom san’ati; farzandsiz xoqonning qorong‘u hayoti «shabiston»ga, Farhod esa «yangi oy»ga ko‘chirilib, o‘xshatilayotgan narsa tushib qolgani istioradir. «Pok» so‘zi takrori Farhodning tashqi va ichki pokligini ta’kidlaydi va misralarga musiqiylik beradi, Shirinni esa shoir iffat haramining shohi, poklik osmonining oyi deb tashbih qiladi. Tasavvuf nuqtai nazaridan Farhod – poklanish va komillik sari intilayotgan solik, Shirin – iymon ko‘zgusi, Chin – asl, haqiqiy, donishlik va nafosat yurti ramzi. Xusrav va Sheruya – nafs va shayton hukmronligi timsoli, Farhod yo‘lidagi to‘siqlar esa iymon yo‘lining mashaqqatlarini ifodalaydi. Darslikning xulosasiga ko‘ra, har bir inson yo iymon, yo shayton tomonida bo‘ladi; Farhod yo‘li mashaqqatli, lekin oxiri xayrli.