ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Furqat: hayoti va g‘azallari

Darslar 22–23 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
22

Zokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat

Darslik: 111–114-betlar
MaqsadFurqatning hayot yo‘li, sayohatlari, ijodi turlari va g‘urbat mavzusini bilish.
Yangi so‘zlar
taxallus · pen nameg‘urbat · life in a foreign land, exilepublitsistika · journalismma’rifatchilik · enlightenment movement
Tushuntirish

Zokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat 1859-yilda Qo‘qonda savdogar oilasida tug‘ildi; otasi she’riyatni sevgan Mulla Xolmuhammad edi. U bir yilga yetmay «Haftiyak» va «Chor kitob»ni o‘qib tugatdi, sakkiz yoshida Attorning «Mantiq ut-tayr»ini yod oldi, keyin Navoiyni mutolaa qildi. O‘n to‘rt yoshida madrasa talabasi bo‘ldi, ammo Qo‘qon xonligi tugatilib madrasalar yopildi; 1879-yilda u Yangi Marg‘ilonga borib, do‘kon ochdi, xattotlik qildi, «Furqat» taxallusini qo‘lladi. 1880-yilda Qo‘qonga qaytib, 21–22 yoshida devon tuzdi. 1890–1891-yillarda Toshkentda «Turkiston viloyatining gazeti»da tarjimon bo‘lib ishlab, publitsistikaga qadam qo‘ydi. 1891-yildan Samarqand, Buxoro, Istanbul, 1892-yilda Misr, Shom, Makka va Madina, Bombay, 1893-yilda Kashmir, Tibet va Xo‘tan orqali Yorkentga borib, umrining oxirigacha shu yerda yashadi va 1909-yil kuzida Vatandan yiroqda vafot etdi. Ijodi lirika, publitsistika, tarjima va ilmiy asarlardan iborat; xalq uni asosan lirik shoir deb biladi (g‘azallari 200 ga yaqin). G‘urbat va Vatan sog‘inchi she’rlarining muhim mavzusi bo‘lib, muxammasida «furqat» tasavvufiy ma’noda – haqiqiy Vatan va Yordan ayriliq sifatida ham izohlanadi.

1859Qo‘qonda tug‘ildi1873madrasa talabasi1879–80Yangi Marg‘ilon, keyin Qo‘qon1891uzoq safarlar boshlandi1909Yorkentda vafot etdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzoq joyga ketgan o‘quvchi yurtini sog‘inib, xushxabar yozadi: «Bu yerda yaxshi, lekin u yerni eslayman». Sog‘inch hissi uni so‘z topishga undaydi.

Kim ishlatadi

Sayohatchilar, o‘qish uchun uzoqqa ketganlar va muhojirlar yurtini sog‘inib xat yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kimnidir yoki qaysidir joyni sog‘ingan bo‘lsangiz, buni bir gapda ayting.

Namunalar
Misol: Furqat 1891-yilda gazetada bosilgan tarjimayi holini «O‘zi yozg‘oni» deb yozgan; adabiyotshunoslikda uni «Furqatnoma» yoki «Sarguzashtnoma» deb ataydilar. Bu uning nosir va jurnalist sifatidagi izidir.
Misol: Furqatning «Sabog‘a xitob» she’rida Istanbul bog‘ida sayr qilib, Toshkentdagi do‘stlarini eslaydi va shabadadan Toshkentga yetkazishni so‘raydi. Bu o‘rinda g‘urbat tuyg‘usi sog‘inch shaklida ifodalangan.
Sinfda faoliyat

Furqatning sayohat yo‘lini bo‘sh xaritaga yoki daftarda chizing: Qo‘qon → Toshkent → Samarqand → Buxoro → Istanbul → Misr/Shom/Makka → Bombay → Kashmir → Yorkent. Har bir manzilga bitta so‘z yozing.

Mashq
1
Furqat qachon va qayerda tug‘ilgan, qachon vafot etgan?
2
Furqatning madrasadagi o‘qishi nega tugamay qoldi?
3
Furqat ijodining to‘rt yo‘nalishini sanang.
4
Furqat lirikasida g‘urbat nega muhim o‘rin tutadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →