Furqat: hayoti va g‘azallari

Zokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat 1859-yilda Qo‘qonda savdogar oilasida tug‘ildi; otasi she’riyatni sevgan Mulla Xolmuhammad edi. U bir yilga yetmay «Haftiyak» va «Chor kitob»ni o‘qib tugatdi, sakkiz yoshida Attorning «Mantiq ut-tayr»ini yod oldi, keyin Navoiyni mutolaa qildi. O‘n to‘rt yoshida madrasa talabasi bo‘ldi, ammo Qo‘qon xonligi tugatilib madrasalar yopildi; 1879-yilda u Yangi Marg‘ilonga borib, do‘kon ochdi, xattotlik qildi, «Furqat» taxallusini qo‘lladi. 1880-yilda Qo‘qonga qaytib, 21–22 yoshida devon tuzdi. 1890–1891-yillarda Toshkentda «Turkiston viloyatining gazeti»da tarjimon bo‘lib ishlab, publitsistikaga qadam qo‘ydi. 1891-yildan Samarqand, Buxoro, Istanbul, 1892-yilda Misr, Shom, Makka va Madina, Bombay, 1893-yilda Kashmir, Tibet va Xo‘tan orqali Yorkentga borib, umrining oxirigacha shu yerda yashadi va 1909-yil kuzida Vatandan yiroqda vafot etdi. Ijodi lirika, publitsistika, tarjima va ilmiy asarlardan iborat; xalq uni asosan lirik shoir deb biladi (g‘azallari 200 ga yaqin). G‘urbat va Vatan sog‘inchi she’rlarining muhim mavzusi bo‘lib, muxammasida «furqat» tasavvufiy ma’noda – haqiqiy Vatan va Yordan ayriliq sifatida ham izohlanadi.