ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Zakot nizosi, Qalmoqqa ko‘chish va Barchin

Darslar 3–4 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
3

«Alpomish»: zakot voqeasi va Qalmoqqa ko‘chish

Darslik: 12–17-betlar
MaqsadZakot voqeasi sabablarini, Boysarining qarori va qo‘ng‘irotlarning Qalmoq yurtiga ko‘chishini tushuntirish; Yartiboy obrazini izohlash.
Yangi so‘zlar
zakot · zakat (obligatory alms)juz’ya · jizya (heavy tax paid to a foreign, non-Muslim ruler)oqsoqol · elder, respected old maneliboy · wealthy herder of the people
Tushuntirish

Dostondagi shajara shunday: qo‘ng‘irot elidagi Dobonbiyning o‘g‘li Alpinbiy, Alpinbiyning o‘g‘illari Boybo‘ri va Boysari; Boybo‘rining farzandlari Hakimbek va Qaldirg‘ochoyim, Boysarining qizi Oybarchin. Hakimbek saxiylik haqida gapirgach, Boybo‘ri o‘ziga «ukam baxil atalib qolmasin» deb o‘ylab, zakot yig‘uvchi o‘n to‘rt mahramini Boysariga yuboradi. Boysari esa bu so‘zni haqorat deb qabul qiladi: shu paytgacha uning molidan zakot olinmagan edi, endi akasi o‘g‘illi bo‘lgach, uni o‘ziga tobe qilmoqchi va o‘g‘ilsizligini yuziga solmoqchidek tuyuladi. Shuning uchun u elchilarni qattiq xo‘rlab qaytaradi. So‘ng u akasiga zakot berib yashagandan ko‘ra, Qalmoq yurtiga borib soliq to‘lashni afzal ko‘radi va o‘n ming uyli qarindoshlaridan maslahat so‘raydi. Oqsoqol Yartiboy avval «maslahat bermaymiz» deb chetda turadi, keyin esa Boysarini qo‘llab, «qayerga ko‘chsang, birga boramiz» deydi. Shunday qilib, o‘n ming uyli qo‘ng‘irot Boybo‘ridan ajralib Kashal eliga, Qalmoq tomonga ko‘chadi; Oybarchin ham qayg‘u bilan yo‘lga chiqadi. Voqea ko‘rsatadiki, kichik tushunmovchilik va g‘urur qarindoshlarni bir-biridan ajratib yuborishi mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Jamoa sardori jamoadoshiga «Sen bugun ikki marta kech qolding» dedi. Jamoadosh buni tanbeh deb eshitdi, sardor esa shunchaki eslatmoqchi edi. Bir gap ikki xil tushunildi.

Kim ishlatadi

Psixologlar, hakamlar va tashkilotchilar nizo qanday kichik tushunmovchilikdan boshlanishini kuzatib, uning oldini oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun bir gapni eshitsangiz, javob berishdan oldin uning boshqa, yumshoqroq ma’nosi bormi, deb o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Misol: Boybo‘ri niyati yaxshi edi – ukasining nomi buzilmasin deb o‘ylagan. Lekin u ukasiga yaqin odam yubormay, mahramlarni «zakotchi» qilib yuborgan; shu usul Boysarini ranjitgan.
Misol: boyligi cheksiz eliboylar ekin ekmay, faqat qo‘y, tuya va yilqi bilan kun ko‘radi; Boysarining «to‘qson to‘qay yilqisi» bor edi. Ko‘chish ham shu chorvador turmushga mos: butun el uy-joyini yuklab, birga yo‘lga tushadi.
Sinfda faoliyat

«Agar siz Boybo‘ri o‘rnida bo‘lsangiz, ukangizga zakot haqidagi gapni qanday yetkazgan bo‘lardingiz?» mavzusida juftlikda ikki daqiqalik rolli suhbat tayyorlang.

Mashq
1
Boybo‘ri zakot yig‘uvchilarni nima maqsadda yubordi?
2
Boysari zakot gapini nima uchun haqorat deb qabul qildi?
3
Yartiboyning birinchi va ikkinchi gapi qanday farq qiladi?
4
Bu voqeadan qanday xulosa chiqarasiz? Qarindoshlar o‘rtasida nizoning oldini olish uchun nima qilish kerak edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →