☰ Mundarija · Adabiyot

«Temir xotin» haqida

Darslar 46 · 1 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
46

«Temir xotin» komediyasi haqida

Darslik: 288–290-betlar
MaqsadDarslikning «Temir xotin» komediyasi haqidagi fikrlarini bayon qilish, asardagi tafsilotlarning (buyumlar, nutq, «ketdim» so‘zi) ma’nosini izohlash.
Yangi so‘zlar
teatr festivali · theatre festivaltafsilot · detailmilliy ruh · national spiritkinoya · irony
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, «Temir xotin» badiiy saviyasi va estetik qimmati jihatidan Boshbekov ijodida ham, o‘zbek dramaturgiyasida ham betakror hodisa. Pyesa avval respublika teatr festivalida bosh sovringa, keyin O‘rta Osiyo respublikalari festivalida mutlaq g‘olib bo‘lgan; asosida film va opereta ishlangan. Muallif boshdanoq Qo‘chqor ro‘zg‘oridagi har bir narsada nimadir yetishmasligini ko‘rsatadi: bu uning kam narsaga ko‘nikkanini bildiradi. Qo‘chqor ayoliga tepadan muomala qiladi, ammo sodda, topqir va hazilkash bo‘lgani uchun o‘quvchiga yoqadi. Qumrining «Aytadiganingizni aytdingiz» deganida darslik katta ko‘ngilsizlikni ko‘radi: o‘zbek oilasida ayolga «ket» deyish ajrashishga yaqin holat sanalgan. Qumri otasinikiga emas, onasinikiga ketadi: darslik buni ona har qanday holatda farzandini tushunishi bilan izohlaydi. «Rakatopsin» so‘zi Qo‘chqor nutqiga xos bo‘lib, uning tez lovullab ketishini ko‘rsatadi. Qumri erining «ko‘p o‘qiyman» deb maqtanganini fosh qilmaydi, bu uning ichki odobini bildiradi.

Namunalar
Misol: piyolaning labi uchgan, karavotning oyog‘i yo‘q – bu tafsilotlar so‘zsiz gapiradi. Muallif Qo‘chqorning kambag‘al turmushini tavsif qilmaydi, buyumlar orqali ko‘rsatadi.
Misol: Qumrining erining yolg‘onini fosh qilmasligi – sukut orqali ifodalangan hurmat va mehr. Bunda sukunat ham obraz xususiyatini ochadi.
Sinfda faoliyat

Komediyadan olingan uch tafsilotni (masalan, buyumlar, «rakatopsin», onasinikiga ketish) tanlab, har biri qaysi xislatni yoki munosabatni ochishini jadvalga yozing: tafsilot – ma’no – dalil.

Mashq
1
«Temir xotin» qanday festivallarda yutgan?
2
Qo‘chqor hovlisidagi buyumlarning kam-ko‘stligi nimani bildiradi?
3
Nima uchun Qumri onasinikiga ketadi?
4
Qumri erining «ko‘p o‘qiyman» degan maqtanchog‘ini fosh qilmasligi nimani ko‘rsatadi?