Darslar 5–6 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
5
«Alpomish»: Barchinning xati va Alpomishning yo‘lga chiqishi
Darslik: 21–29-betlar
MaqsadBarchinning xati qanday yo‘qolib, qanday topilganini, Qultoy bilan sinov va Alpomishning otga ega bo‘lib yo‘lga chiqishini ketma-ket so‘zlab berish.
Yangi so‘zlar
chopar · courier, messengeryilqichi · horse-herdertulpor · swift steedqo‘riq · lasso, noose on a pole
Tushuntirish
Barchin o‘n yigitni o‘n ot bilan Qo‘ng‘irotga arza bilan yuboradi: Alpomish kelsin, bo‘lmasa o‘z javobini bersin. Boybo‘ri o‘g‘lini xavfdan saqlamoqchi bo‘lib, xatni hech kimga ko‘rsatmay sandiqqa yashiradi va choparlarni yigirma kun mehmon qiladi. Qaldirg‘ochoyim sandiqdan xatni topib, akasi Hakimbekka (u o‘n to‘rt yoshda edi) olib boradi va keskin so‘zlar bilan uni sinab, safarga undaydi. Boybo‘ri esa yilqichi Qultoyga o‘g‘liga ot bermaslikni, uni do‘q bilan qaytarishni tayinlaydi. Qultoy Alpomishni tayoq bilan kaltaklab qaytaradi; singlisi yana unga dalda berganda, Alpomish ikkinchi safar Qultoyni yerga yiqitadi. Qultoy qur-hayt deb yilqini yig‘gach, Alpomish qo‘riq tashlaydi va u bir chipor otga ilinadi; Alpomish otni bo‘shatsa ham, qo‘riq yana o‘sha otga tushadi, Qaldirg‘ochoyim esa uni omadli deb ta’riflaydi. Singlisi akasini kiyintirib, duo qilib jo‘natadi; Alpomish bobosi Alpinbiydan qolgan parli yoyni ham olib yo‘lga chiqadi.
Namunalar
Misol: Boybo‘ri o‘g‘lini sevgani uchun xatni yashirdi. Lekin bu mehr noto‘g‘ri chiqdi: xat yashirilgani sababli Barchin olgan olti oylik muhlatdan ko‘p vaqt behuda o‘tdi. Yaxshi niyat har doim to‘g‘ri ish emas.
Misol: Qaldirg‘ochoyim akasini achchiq so‘z bilan uyaltirib, g‘ayratini uyg‘otadi, so‘ng uning ortidan o‘zi borib, dalda beradi. Dostonda u er yigitlardan qolishmaydigan aqlli, jasur singil sifatida ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat
To‘rt guruh dostonning ushbu qismidan bittadan epizodni (xat, sandiq, Qultoy, ot tanlash) pantomima bilan ko‘rsatadi; boshqalar qaysi epizod ekanini topadi.
Mashq
1
Barchin Qo‘ng‘irotga kimlarni va nima bilan yubordi?
O‘n yigitni o‘n ot bilan, Alpomish kelishi yoki javobini berishi so‘ralgan arza bilan.
2
Boybo‘ri xatni nima uchun yashirdi?
O‘g‘lini qalmoq yurtidagi xavfdan va yo‘qotishdan saqlamoqchi bo‘ldi.
3
Qaldirg‘ochoyim xatni qanday topdi va nima qildi?
Sandiqni ochganda topdi, akasiga olib bordi va uni safarga undadi.
4
Qultoy bilan ikkinchi uchrashuvda Alpomish nega kuchli chiqdi? Birinchisidan nima farq qildi?
Birinchi safar u ikkilanib, kutilmaganda kaltak yedi; ikkinchi safar singlisi dalda bergach, o‘zini yig‘ib, Qultoyni yerga yiqitdi.