☰ Mundarija · Adabiyot

«Sohibqiron» haqida va Oripov she’riyati

Darslar 38–39 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
38

«Sohibqiron» asari to‘g‘risida

Darslik: 225–226-betlar
MaqsadDarslikning «Sohibqiron» asari to‘g‘risidagi fikrlarini o‘z so‘zlari bilan bayon qilish va Amir Temur obrazining asosiy jihatlarini sanash.
Yangi so‘zlar
obraz · literary figuresaltanat tayanchlari · pillars of the stateaxloqiy asos · moral basistalqin · interpretation
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, «Sohibqiron»da Amir Temur janglar ichida emas, ko‘proq o‘ylar girdobida ko‘rsatiladi. Uning murakkab tabiati Boyazid, amirlar va o‘g‘illariga munosabatida ochiladi. Temur davlatning uch tayanchi sifatida mo‘l xazina, yagona shoh va yengilmas lashkarni sanaydi; suruvda bitta cho‘pon bo‘lgani kabi xalqni ham bir podshoh boshqarishi kerak, deb hisoblaydi. U har qadamining to‘g‘riligini o‘ylab ko‘radi, xato qilib birovning umriga zomin bo‘lishdan qo‘rqadi, lekin o‘zini katta tarixiy vazifa ijrochisi deb biladi. Darslik asarda Temurning dushmaniga ham kechirimli ekani Boyazid obrazida, ezgu ish qilganlarni taqdirlashi esa Qosimbek obrazida ko‘rsatilganini aytadi. Yurishlarida u biror xalqqa emas, yovuz hukmdorga qarshi qo‘shin tortadi, degan fikr ham ilgari suriladi. Shuningdek, Temurning Ahmad Yassaviy bilan uchrashuvi drama to‘liq o‘qilganda eng ta’sirli lavhalardan biri sifatida tilga olinadi; bunday qismni biz parchada ko‘rmadik.

Namunalar
Misol: «uch tayanch» fikri Temurning davlat haqidagi nazariy qarashini ko‘rsatadi. Bu so‘z va fikr unga hokimiyatni boshqarishning ongli tizimi sifatida qarashini bildiradi.
Misol: Qosimbekni mukofotlash – ezgu ishni taqdirlashga misol. Shu epizod bilan muallif Temurni faqat qattiqqo‘l emas, adolatli hukmdor sifatida ham ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Sinfda Temurning «uch tayanch», «bitta cho‘pon» va «yovuz hukmdorga qarshi yurish» g‘oyalarini muhokama qiling: har biriga ikki dalil va bitta e’tiroz keltiring.

Mashq
1
Darslikka ko‘ra, Temur davlatning qaysi uch tayanchini sanaydi?
2
Boyazid xati Temurni nimaga majbur qiladi?
3
Qosimbek obrazi orqali muallif Temurning qaysi xislatini ko‘rsatadi?
4
Nima uchun Temurning «o‘ylar girdobida» ko‘rsatilishi uni jonli obraz qiladi?