☰ Mundarija · Adabiyot

O‘ljas Sulaymonov ijodi

Darslar 53 · 1 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
53

O‘ljas Sulaymon she’rlari

Darslik: 359–364-betlar
MaqsadO‘ljas Sulaymonovning hayoti va ijodini aytib berish; «Arg‘umoq», «Mambet botirning qatl oldidan aytganlari» va «Tungi taqqoslar» she’rlarining mavzusini umumiy izohlash.
Yangi so‘zlar
arg‘umoq · argumak (a swift steed)lirik qahramon · lyrical herotashbeh · comparison (simile)qozoq adibi · Kazakh writer
Tushuntirish

O‘ljas Sulaymonov 1936-yil 18-mayda Qozog‘istonning Olmaota shahrida tug‘ilgan. Otasi Umar harbiy xizmatchi bo‘lib, 1937-yilda qatag‘on qurboni bo‘lgan. U Qozog‘iston Davlat universitetining geologiya fakultetini bitirib, Moskvada Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutiga kirgan. Gazeta muxbiri, kino studiyasi muharriri, Yozuvchilar uyushmasi rahbarlaridan biri bo‘lgan, 1995–2001-yillarda Qozog‘istonning Italiya, Yunoniston va Maltadagi elchisi sifatida ishlagan. U rus tilida ijod qiladi, ammo qozoq xalqining milliy ruhini ifodalaydi; birinchi kitobi «Arg‘umoqlar» 1961-yilda chiqqan. «Qoyilmisan insonga, zamin» dostoni uni dunyoga tanitgan, «Az i Ya» kitobi esa turkiy xalqlarning dunyo madaniyatidagi o‘rni haqida bo‘lib, uning qarashlari tarixchilar o‘rtasida bahsli bo‘lgan. Darslikdagi uch she’r tarjimada berilgan: «Arg‘umoq» – ot to‘dasi shiddati va jasorat haqida; «Mambet botirning qatl oldidan aytganlari» – qatl oldida zindonda yotgan kurashchi botirning o‘y-kechinmalari; «Tungi taqqoslar» – sevgi va o‘z qadrini anglash haqidagi she’r.

Namunalar
Misol: «Arg‘umoq» she’ridagi tez chopayotgan ot – jasorat va erkinlik timsoli. Savollar uni ramziy ma’noda izohlashni so‘raydi, ya’ni ot haqidagina emas, insonning kurashi haqida ham.
Misol: Mambet haqidagi she’rning oxirida dasht manzarasi (oy, tuyalar, qozondagi sut) va zindondagi botir yonma-yon beriladi. Ularning qarama-qarshiligi botirning yolg‘izligini bo‘rttirib ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Uchala she’rdan birini tanlab, o‘z so‘zlaringiz bilan 4–5 gapda mavzusini yozing, undan bitta tashbehni (qisqa ibora) ko‘rsatib, nimani anglatishini izohlang. She’rdan uzun parcha ko‘chirmang.

Mashq
1
O‘ljas Sulaymonov qachon va qayerda tug‘ilgan?
2
U qaysi tilda ijod qiladi va qaysi xalq ruhini ifodalaydi?
3
«Arg‘umoq» she’rida arg‘umoq timsoli nimani anglatishi mumkin?
4
Nima uchun Mambet haqidagi she’rda qatl oldidagi botir bilan tinch dasht manzarasi yonma-yon berilgan deb o‘ylaysiz?