Darslar 12–13 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
13
«Farhod va Shirin»: yolg‘on xabar, Farhodning o‘limi va doston yakuni
Darslik: 73–79-betlar
MaqsadYolg‘on xabar, Farhodning vidolashuvi va o‘limi hamda dostonning yakunini bayon qilish; Navoiyning adolat haqidagi fikrini izohlash.
Yangi so‘zlar
bodi sabo · the morning breezevidolashmoq · to bid farewellqazo · fate, destinyxun · blood-price, blood debt
Tushuntirish
Xusrav Farhodni ochiq jangda yengolmagach, hiylagar kampirni yuboradi; kampir yolg‘on xabar aytadi: Mehinbonu va Xusrav yarashgan, Shirin esa bunga chiday olmay, «Farhod!» deya jon bergan. Bu xabar Farhodning ko‘ksiga pichoqday botadi: u holsizlanib yiqiladi, zor yig‘laydi, tog‘-vodiy ham uning holiga yig‘laydi. Umri tugayotganini sezgan Farhod sahro, tog‘, osmon va jonivorlar bilan vidolashadi, ulardan uzr so‘raydi, ota-onasini yod etib, bodi sabodan ularga so‘nggi xabarini yetkazishni so‘raydi. O‘limini u taqdir bilan bog‘laydi, ammo do‘sti Bahrom lashkar tortib kelib, begunoh qoni uchun Xusravdan haq talab qilishini istaydi. Farhodning vafotidan keyin Xusravni o‘z o‘g‘li Sheruya o‘ldiradi, Shirin Farhod ketidan dunyodan o‘tadi, Mehinbonu ham qayg‘udan jon beradi. Farhodning ko‘kaldoshi Bahrom Arman yurtiga kelib, adolat o‘rnatadi. Navoiy fikricha, bu dunyoda hech narsa javobsiz qolmaydi.
Namunalar
Misol: Farhod o‘lim oldida ham ota-onasini o‘ylaydi, ularga taskin berishni so‘raydi. Bu uning farzandlik mehri, Vatanga sog‘inchi va boshqalar g‘amini o‘z dardidan ustun qo‘yishini ko‘rsatadi.
Misol: Xusrav xursand bo‘lgan bo‘lsa-da, umri uzoqqa bormaydi: uni o‘g‘li Sheruya o‘ldiradi. Navoiy buni «davron Xusravdan Farhodning xunini talab qildi» deb izohlaydi – adolatsizlik jazosiz qolmaydi.
Sinfda faoliyat
Dostonning oxirgi uch sahifasidagi voqealarni «sabab – natija» zanjiri shaklida chizing (yolg‘on xabar → Farhod o‘limi → Xusrav va Sheruya taqdiri → Bahrom adolati).
Mashq
1
Yolg‘on xabarni kim va nima uchun yetkazdi?
Xusrav yollagan hiylagar kampir; Farhodni yengolmagan Xusrav uni shu yo‘l bilan mahv etmoqchi bo‘ldi.
2
Farhod o‘lim oldidan kimlar bilan vidolashdi va nimani iltimos qildi?
Sahro, tog‘, osmon, jonivorlar bilan; bodi sabodan ota-onasiga xabar yetkazishni va ularga taskin berishni so‘radi.
3
Dostonning yakunida Xusrav, Shirin va Mehinbonuga nima bo‘ldi?
Xusravni o‘g‘li Sheruya o‘ldirdi; Shirin Farhod ketidan o‘tdi; Mehinbonu qayg‘udan jon berdi.
4
«Hech narsa javobsiz qolmaydi» degan fikr doston voqealarida qanday ko‘rinadi?
Hiyla va zulm qilgan Xusrav o‘z o‘g‘li qo‘lida halok bo‘ladi; Bahrom esa adolat va tartibni tiklaydi.