ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Hadislar haqida: asarlar va atamalar

Darslar 28 · 1 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
28

Hadislar haqida

Darslik: 139–144-betlar
MaqsadImom al-Buxoriy asarlari, «Sahih» to‘plami va hadis ilmining asosiy atamalarini (sanad, matn, roviy, muhaddis, sahih) tushuntirish.
Yangi so‘zlar
sanad · chain of transmissionmatn · text of a hadithroviy · transmittermuhaddis · hadith scholar
Tushuntirish

Imom al-Buxoriy yigirmadan ortiq asar yozgan; ular orasida «Al-jome’ as-sahih» (Sahih al-Buxoriy), «Al-adab al-mufrad», uch «At-ta’rix» kitobi va «Barr ul-volidayn» bor. Hadis – Payg‘ambarning so‘zlari, ko‘rsatmalari va qarorlari. Har bir hadisda ikki qism bo‘ladi: sanad – uni rivoyat qilganlar zanjiri va matn – hadisning o‘zi; zanjirdagi har bir rivoyatchi roviy deyiladi, hadis ilmi bilan shug‘ullanuvchi olim esa muhaddis. «Sahih» – ishonchli degani; al-Buxoriy hadislarni ishonchli va ishonchsizlarga ajratgan. Darslikka ko‘ra, «Sahih»da takrorlar bilan 7275, takrorsiz taxminan 4000 hadis bor va u taxminan 1200 yil avval yozilgan. Kitob imon haqidagi bo‘lim bilan boshlanib, ilm haqidagi bobga o‘tadi; «ilmni Chingacha borib bo‘lsa ham izla» degan so‘z ramziy ma’noda – uzoq va mashaqqatli yo‘l degan fikrni bildiradi. Darslik hadislar ruhi Yugnakiy, Yusuf Xos Hojib, Navoiy, Ogahiy va Furqat ijodida ham aks sado berganini aytadi. Sahobalarning so‘zlari esa «asar» (osor) deb ataladi.

roviylarzanjirisanadhadisning o‘zimatnHadis
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshi o‘yinning yangi qoidasini «bir tanishim aytgan» deb tushuntiradi. O‘quvchi qoidani kim, kimdan eshitganini so‘rab, ishonchlilikni tekshiradi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar, tarixchilar va tergovchilar ma’lumot kimdan kimga o‘tganini tekshirib, ishonchli manbani aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bitta yangilikning manbasini bilib oling: kimdan eshitdi, u kimdan?

Namunalar
Misol: «Falonchidan, u falonchidan, u Payg‘ambardan eshitdi: …» deb boshlanuvchi zanjir – sanad; shundan keyin kelgan gap – matn. Zanjirdagi har bir ism – roviy.
Misol: «Sahih»ning mohiyati saralashda – tarqalgan ko‘plab rivoyatlardan ishonchlilarini tanlash. Bu bugungi manbalarni tekshirish (ma’lumotni bir necha joydan solishtirish) ga o‘xshaydi.
Sinfda faoliyat

Maktab hayotidan bitta mish-mishni tanlang va uning «sanad»ini topishga urinib ko‘ring: kim kimdan eshitdi? Natijani sinfga qisqa aytib bering.

Mashq
1
Hadisning ikki qismini ayting.
2
«Sahih» so‘zi nimani bildiradi va al-Buxoriy qanday ish qilgan?
3
Darslikdagi «Sahih»da takrorsiz nechta hadis bor?
4
Nima uchun hadisda sanadning mavjudligi ahamiyatli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →