☰ Mundarija · Rus tili

A. A. Blok va N. S. Gumilyov

Darslar 32–33 · 2 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
33

N. S. Gumilyov: hayoti. «Капитаны» turkumidan she’r

Darslik: 126–129-betlar
MaqsadN. S. Gumilyov hayoti va akmeizm bilan tanishish; «Капитаны» she’ridan parchani o‘qish, kapitanlar tasvirini topish va og‘zaki «rasm» chizish.
Yangi so‘zlar
kapitan · капитанyelkan · парусdengiz · мореsayohatchi · путешественник
Tushuntirish

N. S. Gumilyov 1886-yil 15-aprelda Kronshtadtda kema shifokori oilasida tug‘ilgan. Onasi qadimiy dvoryan oilasidan, bobosi admiral edi. Sarskoye Selo gimnaziyasida o‘qigan (u yerda kelajakdagi xotini A. Axmatova bilan tanishgan), so‘ng Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetida. 1907–1908-yillarda Parijdagi Sorbonnada o‘qigan, pul yig‘ib, Afrikaga birinchi sayohatini qilgan va keyinroq yana bir necha bor ilmiy ekspeditsiyada bo‘lgan. Sayohat ruhi «Романтические цветы» (1908) va «Жемчуга» (1910) kitoblarida aks etgan; uning vizitkasi — 1908-yildagi «Жираф» she’ri. 1911-yilda S. Gorodetskiy bilan «Цех поэтов»ni tuzib, akmeizm yo‘nalishini boshqargan. 1914-yilda ko‘ngilli bo‘lib uhlan polkiga ketgan, razvedkachi bo‘lgan, jasorati uchun ikkita Georgiy xochi bilan taqdirlangan. Oxirgi to‘plami — «Огненный столп» (1921). U 1921-yilda asossiz ayblov bilan hibsga olinib, o‘sha yilning avgustida otib o‘ldirilgan. Akmeistlar (Axmatova, Mandelshtam va boshqalar) simvolizmdan norozi bo‘lib, she’rda soddalik, aniqlik va so‘zning o‘z ma’nosiga qaytishini yoqlaganlar.

Namunalar
«Капитаны» (parcha): she’r yangi yerlarni kashf etuvchi, bo‘ron va xavfdan qo‘rqmaydigan dengiz kapitanlarini ulug‘laydi. Shoir ularni kitob changida emas, dengizda chiniqqan, o‘z yo‘lini xaritada o‘zi belgilaydigan odamlar sifatida ko‘rsatadi.
Davomi: kapitan kema ko‘prigida qat’iy turadi va kemada tartibni qo‘lida ushlaydi; dengiz qanchalik g‘azablanmasin, ular orqaga qaytmaydi. Oxirgi bandda shoir bunday qo‘llar va o‘tkir nigoh qo‘rqoqlarga berilmaganini aytib, kapitanlarning jasorati, mahorati va hushyorligini ta’kidlaydi.
Sinfda faoliyat

«Kapitan portreti». Sifat va o‘xshatishlar (epitet, taqqos) jadvalini tuzing, so‘ng kapitanlarni o‘zingiz ko‘rgandek 4–5 gapda tasvirlang.

Mashq
1
Gumilyov qaysi yo‘nalishni boshqargan?
2
Gumilyov qaysi shoir bilan «Цех поэтов»ni tashkil etgan?
3
«Капитаны»dagi qahramonlar qanday insonlar?
4
Akmeistlar poeziyadan nimani talab qilganlar?