Katta davr elementlarining atom tuzilishi
Katta davrlar ikkitadan qator (juft va toq) dan iborat. 4-davr kaliy (K) dan boshlanadi: K 2, 8, 8, 1 — 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹; Ca da 4s pog‘ona to‘ladi (4s²). Skandiydan (Z = 21) rux (Z = 30) gacha elektronlar ichki 3d pog‘onani to‘ldiradi — bular d-elementlar (10 ta): Sc ...3d¹ 4s², Zn ...3d¹⁰ 4s². Galliydan kriptongacha (Z = 31–36) 4p pog‘ona to‘ladi, Kr da tashqi qavat 8 ta elektron bilan yakunlanadi. Demak, 4-davr: 2 ta s, 10 ta d va 6 ta p-element, jami 18. 6- va 7-davrlarda 4f va 5f pog‘onalar to‘ladi: lantan va aktiniydan keyingi 14 tadan element lantanoidlar, aktinoidlar deyiladi (f-elementlar). Formulani qisqartirib yozish mumkin: kaliy [Ar] 4s¹, seziy [Xe] 6s¹. Xrom va mis kabi ba’zi elementlarda tashqi qavatda 1 elektron bo‘ladi (4s¹), bu chetga chiqishlar keyingi kurslarda o‘rganiladi.
«Qatlar haykali»: 4-davr uchun uzun yo‘lak chizib, K dan Kr gacha elementlarni belgilang: 2 ta s, 10 ta d, 6 ta p. Rangli qalamlar bilan har bir turni bo‘yang. Faqat chizma.