ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Elektron qavatlari va energetik pog‘onachalar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
10

Energetik pog‘onachalar

Darslik: 42–45-betlar
Maqsads-, p-, d-, f- energetik pog‘onachalarni, ulardagi orbitallar va elektronlar sonini bilish; elektron formula tuzish asoslari.
Yangi so‘zlar
energetik pog‘ona (qavatcha) · energy sublevelorbital · orbitals-, p-, d-, f- elementlar · s-, p-, d-, f-elementselektron formula · electron formula
Tushuntirish

Bitta qavat ichidagi elektronlar bulut shakli bo‘yicha pog‘onachalarga bo‘linadi: s (sharsimon, 1 ta orbital, 2 ta elektron), p (gantelsimon, 3 ta orbital, 6 ta elektron), d (5 ta orbital, 10 ta elektron), f (7 ta orbital, 14 ta elektron). Har bir orbitalda qarama-qarshi yo‘nalishda aylanuvchi ikkitadan ortiq elektron bo‘lmaydi. n-qavatda n ta pog‘ona bor: 1-qavatda 1s; 2-qavatda 2s, 2p; 3-qavatda 3s, 3p, 3d; 4-qavatda 4s, 4p, 4d, 4f. Elektronlar avval energiyasi pastroq pog‘onani to‘ldiradi; shuning uchun 4s pog‘ona 3d dan oldin to‘ladi. Elektron formulada pog‘ona belgisiga elektronlar soni daraja ko‘rinishida yoziladi: bor 1s² 2s² 2p¹. Qaysi pog‘ona oxirgi to‘lishiga qarab elementlar s-, p-, d-, f-elementlarga ajraladi (jami 14 ta s, 36 ta p, 40 ta d, 28 ta f-element, hammasi 118).

spdf
orbitallar1357
elektronlar261014
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski mis tomlar va gumbazlar vaqt o‘tishi bilan yashil tusga kiradi. Misning birikmalaridagi d-elektronlar yorug‘likning ma’lum qismini yutadi, shuning uchun ko‘z yashil rangni ko‘radi. Ko‘p qimmatbaho toshlarning rangi ham shunga o‘xshash sababdan.

Kim ishlatadi

Zargarlar va gemmologlar toshlarni rangi bo‘yicha farqlaydi, sopol va sir ustalari metall oksidlari bilan rang beradi, kimyogarlar rang orqali birikmani aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Eski mis yoki jez buyumlar (tutqich, qozon) rasmida yashil yoki to‘q qatlamni qidiring; faqat qarang.

Namunalar
ƒFormula
3s (2) + 3p (6) + 3d (10) = 18 = 2·3²
3-qavatda sig‘im: 3s (2) + 3p (6) + 3d (10) = 18 elektron — bu 2n² = 18 bilan mos keladi.
1s22s22p2C
Uglerod (Z = 6): 1s² 2s² 2p². Magniy (Z = 12): 1s² 2s² 2p⁶ 3s². Uglerod — p-element, magniy — s-element.
Sinfda faoliyat

«Orbital mehmonxonasi»: har bir pog‘ona uchun xonalar chizing (s — 1, p — 3, d — 5, f — 7 ta xona, har birida 2 ta o‘rin). N (Z = 7) va Ne (Z = 10) elektronlarini joylashtiring. Chizma bilan ishlanadi.

Mashq
1
p-pog‘onachada nechta orbital va nechta elektron bo‘lishi mumkin?
2
3 ta p-orbitalga eng ko‘pi bilan nechta elektron sig‘adi?
3
Kislorod (Z = 8) ning elektron formulasini yozing.
4
Nima uchun 4s pog‘ona 3d dan oldin to‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTomayotgan jo‘mrak hisobiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →