☰ Mundarija · Kimyo

Elektron qavatlari va energetik pog‘onachalar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
10

Energetik pog‘onachalar

Darslik: 42–45-betlar
Maqsads-, p-, d-, f- energetik pog‘onachalarni, ulardagi orbitallar va elektronlar sonini bilish; elektron formula tuzish asoslari.
Yangi so‘zlar
energetik pog‘ona (qavatcha) · energy sublevelorbital · orbitals-, p-, d-, f- elementlar · s-, p-, d-, f-elementselektron formula · electron formula
Tushuntirish

Bitta qavat ichidagi elektronlar bulut shakli bo‘yicha pog‘onachalarga bo‘linadi: s (sharsimon, 1 ta orbital, 2 ta elektron), p (gantelsimon, 3 ta orbital, 6 ta elektron), d (5 ta orbital, 10 ta elektron), f (7 ta orbital, 14 ta elektron). Har bir orbitalda qarama-qarshi yo‘nalishda aylanuvchi ikkitadan ortiq elektron bo‘lmaydi. n-qavatda n ta pog‘ona bor: 1-qavatda 1s; 2-qavatda 2s, 2p; 3-qavatda 3s, 3p, 3d; 4-qavatda 4s, 4p, 4d, 4f. Elektronlar avval energiyasi pastroq pog‘onani to‘ldiradi; shuning uchun 4s pog‘ona 3d dan oldin to‘ladi. Elektron formulada pog‘ona belgisiga elektronlar soni daraja ko‘rinishida yoziladi: bor 1s² 2s² 2p¹. Qaysi pog‘ona oxirgi to‘lishiga qarab elementlar s-, p-, d-, f-elementlarga ajraladi (jami 14 ta s, 36 ta p, 40 ta d, 28 ta f-element, hammasi 118).

Namunalar
3-qavatda sig‘im: 3s (2) + 3p (6) + 3d (10) = 18 elektron — bu 2n² = 18 bilan mos keladi.
Uglerod (Z = 6): 1s² 2s² 2p². Magniy (Z = 12): 1s² 2s² 2p⁶ 3s². Uglerod — p-element, magniy — s-element.
Sinfda faoliyat

«Orbital mehmonxonasi»: har bir pog‘ona uchun xonalar chizing (s — 1, p — 3, d — 5, f — 7 ta xona, har birida 2 ta o‘rin). N (Z = 7) va Ne (Z = 10) elektronlarini joylashtiring. Chizma bilan ishlanadi.

Mashq
1
p-pog‘onachada nechta orbital va nechta elektron bo‘lishi mumkin?
2
3 ta p-orbitalga eng ko‘pi bilan nechta elektron sig‘adi?
3
Kislorod (Z = 8) ning elektron formulasini yozing.
4
Nima uchun 4s pog‘ona 3d dan oldin to‘ladi?