Energetik pog‘onachalar
Bitta qavat ichidagi elektronlar bulut shakli bo‘yicha pog‘onachalarga bo‘linadi: s (sharsimon, 1 ta orbital, 2 ta elektron), p (gantelsimon, 3 ta orbital, 6 ta elektron), d (5 ta orbital, 10 ta elektron), f (7 ta orbital, 14 ta elektron). Har bir orbitalda qarama-qarshi yo‘nalishda aylanuvchi ikkitadan ortiq elektron bo‘lmaydi. n-qavatda n ta pog‘ona bor: 1-qavatda 1s; 2-qavatda 2s, 2p; 3-qavatda 3s, 3p, 3d; 4-qavatda 4s, 4p, 4d, 4f. Elektronlar avval energiyasi pastroq pog‘onani to‘ldiradi; shuning uchun 4s pog‘ona 3d dan oldin to‘ladi. Elektron formulada pog‘ona belgisiga elektronlar soni daraja ko‘rinishida yoziladi: bor 1s² 2s² 2p¹. Qaysi pog‘ona oxirgi to‘lishiga qarab elementlar s-, p-, d-, f-elementlarga ajraladi (jami 14 ta s, 36 ta p, 40 ta d, 28 ta f-element, hammasi 118).
| s | p | d | f | |
|---|---|---|---|---|
| orbitallar | 1 | 3 | 5 | 7 |
| elektronlar | 2 | 6 | 10 | 14 |
Eski mis tomlar va gumbazlar vaqt o‘tishi bilan yashil tusga kiradi. Misning birikmalaridagi d-elektronlar yorug‘likning ma’lum qismini yutadi, shuning uchun ko‘z yashil rangni ko‘radi. Ko‘p qimmatbaho toshlarning rangi ham shunga o‘xshash sababdan.
Zargarlar va gemmologlar toshlarni rangi bo‘yicha farqlaydi, sopol va sir ustalari metall oksidlari bilan rang beradi, kimyogarlar rang orqali birikmani aniqlaydi.
Eski mis yoki jez buyumlar (tutqich, qozon) rasmida yashil yoki to‘q qatlamni qidiring; faqat qarang.
«Orbital mehmonxonasi»: har bir pog‘ona uchun xonalar chizing (s — 1, p — 3, d — 5, f — 7 ta xona, har birida 2 ta o‘rin). N (Z = 7) va Ne (Z = 10) elektronlarini joylashtiring. Chizma bilan ishlanadi.