Eng muhim asosiy mineral o‘g‘itlar
Azotli o‘g‘itlar: natriy selitrasi NaNO₃, kaliy selitrasi KNO₃, ammiakli selitra NH₄NO₃ (ω(N) = 35 %), ammoniy sulfat (NH₄)₂SO₄, karbamid (mochevina) CO(NH₂)₂ (ω(N) ≈ 47 %). Ammiakli selitra ammiakka nitrat kislota ta’sir ettirib olinadi: NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃; u namni tortadi va yonuvchi moddalar bilan xavfli, shuning uchun uni quruq va alohida saqlash kerak. Fosforli o‘g‘itlar: fosforit uni (Ca₃(PO₄)₂, suvda erimaydi, kislotali tuproqqa), oddiy superfosfat Ca(H₂PO₄)₂ · CaSO₄ (Ca₃(PO₄)₂ + 2H₂SO₄ → Ca(H₂PO₄)₂ + 2CaSO₄), qo‘sh superfosfat Ca(H₂PO₄)₂ (Ca₃(PO₄)₂ + 4H₃PO₄ → 3Ca(H₂PO₄)₂, 40–50 % P₂O₅), pretsipitat CaHPO₄ · 2H₂O, suyak uni va kompleks ammofos (NH₄H₂PO₄ va (NH₄)₂HPO₄ aralashmasi). Kaliyli o‘g‘itlar: KCl (52–60 % K₂O), silvinit KCl · NaCl, kainit, kaliy nitrat va o‘simlik kuli (asosan K₂CO₃). Silvinit va kainitdagi xlor ba’zi o‘simliklarga zarar qiladi, shuning uchun me’yor oshirilmaydi. Ammoniyli o‘g‘itlar ohakli tuproqqa solinmaydi, chunki ammiak chiqib ketadi. Ko‘p o‘g‘itlar mamlakatimizning kimyo zavodlarida ishlab chiqariladi.
| Azotli | Fosforli | Kaliyli |
|---|---|---|
| NH₄NO₃ | Ca₃(PO₄)₂ | KCl |
| (NH₄)₂SO₄ | Ca(H₂PO₄)₂ | KNO₃ |
| CO(NH₂)₂ | CaHPO₄·2H₂O | KCl·NaCl |
Dehqonlar donador o‘g‘itni ko‘pincha sug‘orishdan oldin sochadi. Suv granulalarni eritib, ionlarni ildizlar tomon olib boradi, shuning uchun o‘simlik ozuqani o‘zlashtira oladi.
O‘g‘it zavodi texnologlari granulalarni tayyorlaydi, agronomlar sochish vaqtini belgilaydi, tuproqshunoslar o‘g‘itning suvda erishini kuzatadi.
O‘qituvchidan yoki o‘simlik o‘stiradigan biror kattadan o‘simlik oziqasini sug‘orishdan oldin beradimi yoki keyin, deb so‘rang va javobini yozib qo‘ying.
«O‘g‘it jadvali»: 12 ta o‘g‘it uchun jadval: nomi, formulasi, ozuqa elementi, qo‘llanish sharti (masalan, ohakli tuproqqa solinmaydi), saqlash qoidasi. Ulardan 3 tasi uchun ozuqa miqdorini hisoblang. Faqat kitob, daftar va kalkulyator.