Azotning vodorodli birikmalari
Ammiak NH₃ — uchburchak piramida shaklidagi qutbli molekula, azotda taqsimlanmagan elektron juft bor. Rangsiz, o‘tkir hidli, havodan taxminan 1,7 marta yengil gaz (Mᵣ = 17); 1 hajm suvda taxminan 700 hajm eriydi. Laboratoriyada ammoniy tuziga ishqor qo‘shib olinadi: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃↑ + 2H₂O (qizdirish bilan, faqat o‘qituvchi). Sanoatda N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ + Q: bosim ortiriladi, harorat o‘rtacha (400–500 °C), katalizator temir. Suvda erib kuchsiz ishqoriy muhit beradi: NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻ (ko‘pincha NH₄OH deb yoziladi, lekin bunday alohida modda aslida yo‘q). Kislotalar bilan tuz hosil qiladi: NH₃ + HCl → NH₄Cl, bunda NH₄⁺ donor-akseptor mexanizmi bilan hosil bo‘ladi. Ammiak yonadi: 4NH₃ + 3O₂ → 2N₂ + 6H₂O, katalizatorda esa 4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O. Ammoniy tuzlari suvda yaxshi eriydi, qizdirilganda parchalanadi, ishqor bilan ammiak ajratadi: NH₄⁺ + OH⁻ → NH₃↑ + H₂O — bu ammoniy ioniga sifat reaksiyasi. Ammiak o‘g‘it, nitrat kislota va sovitgichlar uchun ishlatiladi. U ko‘z va nafas yo‘llarini kuydiradi: hidlab ko‘rilmaydi, xlorli oqartirgich bilan hech qachon aralashtirilmaydi (zaharli gaz hosil bo‘ladi).
«Xavfsizlik jadvali»: «Ammiak: foydali / xavfli / nima qilmayman / birinchi yordam» ustunli jadval tuzing. Uy tozalagichlarini aralashtirmaslik qoidasini alohida ramkaga yozing. Ammiak eritmasi uyda ochilmaydi va hidlanmaydi; «favvora» tajribasini faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi.