Sulfat kislota
Sulfat kislota H₂SO₄ (Mᵣ = 98) — rangsiz, hidsiz, moysimon og‘ir suyuqlik; 96 % li kislotaning zichligi 1,84 g/sm³. U suvda erganda juda ko‘p issiqlik ajraladi, shuning uchun kislotani doim suvga oz-ozdan, aralashtirib quyiladi, aksincha emas. Suyultirilgan kislota umumiy xossalarni ko‘rsatadi: vodoroddan oldingi metallar bilan (Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂), oksidlar, asoslar va karbonatlar bilan reaksiyaga kirishadi. Konsentrlangan kislota kuchli oksidlovchi: Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O (qizdirilganda); oltin va platinaga ta’sir qilmaydi, sovuqda temirni passivlaydi. Bundan tashqari u suvni tortib oladi va shakar, qog‘oz, yog‘ochni ko‘mirlashtiradi, terini kuydiradi. Sulfat ioni SO₄²⁻ ga reaktiv — bariy xlorid: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ (kislotada erimaydigan oq cho‘kma). Muhim sulfatlar: gips CaSO₄·2H₂O, uni qizdirib alebastr CaSO₄·½H₂O olinadi (qurilish, tibbiyot), mis kuporosi CuSO₄·5H₂O va temir kuporosi FeSO₄·7H₂O (qishloq xo‘jaligi, zararli, ehtiyotkorlik bilan), Glauber tuzi Na₂SO₄·10H₂O. Konsentrlangan kislota bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi: ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat; sachrasa, ko‘p suv bilan yuvib, darhol kattalarga aytiladi.
Ko‘plab o‘g‘it qoplarida «ammoniy sulfat» deb yoziladi. U ammiakni sulfat kislota bilan neytrallab olinadi, shuning uchun kislota sulfatlar ishlab chiqarishda asosiy xomashyo hisoblanadi.
Qurilish ustalari gips bilan ishlaydi, o‘g‘it zavodlarining kimyogarlari kislotadan sulfat o‘g‘itlar tayyorlaydi, laboratoriya texniklari kislotani suyultirish qoidasiga rioya qiladi.
Maktabdagi oq suvoqli devorni kuzating va u qanday material ekanini o‘ylang; unga tirnamang.
«Qoida plakati»: A4 varaqda «Avval suv, keyin kislota» qoidasini rasm bilan ko‘rsating (suv — kislota, nega aksincha emas) va 5 ta xavfsizlik belgisini chizing (ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat, shamollatish, birinchi yordam). Haqiqiy kislota ishlatilmaydi; uyda sulfat kislota bilan hech narsa qilinmaydi (akkumulyator kislotasi ham xavfli).