ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Oltingugurt oksidlari. Sulfat kislota

Darslar 32–33 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
33

Sulfat kislota

Darslik: 138–140-betlar
MaqsadSulfat kislotaning xossalarini, sulfat ioniga sifat reaksiyasini, muhim sulfatlarni va xavfsiz ishlash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
sulfat kislota · sulfuric acidsuvsizlantirish · dehydrationsulfat · sulfatekristallogidrat · crystal hydrate
Tushuntirish

Sulfat kislota H₂SO₄ (Mᵣ = 98) — rangsiz, hidsiz, moysimon og‘ir suyuqlik; 96 % li kislotaning zichligi 1,84 g/sm³. U suvda erganda juda ko‘p issiqlik ajraladi, shuning uchun kislotani doim suvga oz-ozdan, aralashtirib quyiladi, aksincha emas. Suyultirilgan kislota umumiy xossalarni ko‘rsatadi: vodoroddan oldingi metallar bilan (Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂), oksidlar, asoslar va karbonatlar bilan reaksiyaga kirishadi. Konsentrlangan kislota kuchli oksidlovchi: Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O (qizdirilganda); oltin va platinaga ta’sir qilmaydi, sovuqda temirni passivlaydi. Bundan tashqari u suvni tortib oladi va shakar, qog‘oz, yog‘ochni ko‘mirlashtiradi, terini kuydiradi. Sulfat ioni SO₄²⁻ ga reaktiv — bariy xlorid: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ (kislotada erimaydigan oq cho‘kma). Muhim sulfatlar: gips CaSO₄·2H₂O, uni qizdirib alebastr CaSO₄·½H₂O olinadi (qurilish, tibbiyot), mis kuporosi CuSO₄·5H₂O va temir kuporosi FeSO₄·7H₂O (qishloq xo‘jaligi, zararli, ehtiyotkorlik bilan), Glauber tuzi Na₂SO₄·10H₂O. Konsentrlangan kislota bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi: ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat; sachrasa, ko‘p suv bilan yuvib, darhol kattalarga aytiladi.

!H₂SO₄ ni suyultirish
Kislotani suvga oz-ozdan, aralashtirib quying — hech qachon suvni kislotaga emas. Konsentrlangan kislota bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi: ko‘zoynak, qo‘lqop, fartuk.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘plab o‘g‘it qoplarida «ammoniy sulfat» deb yoziladi. U ammiakni sulfat kislota bilan neytrallab olinadi, shuning uchun kislota sulfatlar ishlab chiqarishda asosiy xomashyo hisoblanadi.

Kim ishlatadi

Qurilish ustalari gips bilan ishlaydi, o‘g‘it zavodlarining kimyogarlari kislotadan sulfat o‘g‘itlar tayyorlaydi, laboratoriya texniklari kislotani suyultirish qoidasiga rioya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabdagi oq suvoqli devorni kuzating va u qanday material ekanini o‘ylang; unga tirnamang.

Namunalar
H2SO4 + 2NaOH→Na2SO4 + 2H2O
98 g H₂SO₄ + 80 g NaOH
H₂SO₄ + 2NaOH → Na₂SO₄ + 2H₂O: 1 mol (98 g) kislotaga 2 mol (80 g) NaOH. 196 g kislotaga 4 mol, ya’ni 4·40 = 160 g NaOH kerak.
H2SO4 + BaCl2→BaSO4↓ + 2HCl
BaSO₄ — oq cho‘kma, M = 233 g/mol
H₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄↓ + 2HCl: 1 mol kislotadan 1 mol BaSO₄ (M = 137 + 32 + 64 = 233 g/mol). 2 mol dan 466 g cho‘kma. Suvda eriydigan bariy tuzlari zaharli, shuning uchun reaksiyani faqat o‘qituvchi qiladi.
Sinfda faoliyat

«Qoida plakati»: A4 varaqda «Avval suv, keyin kislota» qoidasini rasm bilan ko‘rsating (suv — kislota, nega aksincha emas) va 5 ta xavfsizlik belgisini chizing (ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat, shamollatish, birinchi yordam). Haqiqiy kislota ishlatilmaydi; uyda sulfat kislota bilan hech narsa qilinmaydi (akkumulyator kislotasi ham xavfli).

Mashq
1
Sulfat kislotani suyultirishda qaysi tartib to‘g‘ri va nima uchun?
2
Sulfat ioniga reaktiv va natija?
3
2 mol H₂SO₄ massasi?
4
Nima uchun konsentrlangan sulfat kislota shakarni qoraytiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →