☰ Mundarija · Kimyo

Oltingugurt oksidlari. Sulfat kislota

Darslar 32–33 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
33

Sulfat kislota

Darslik: 138–140-betlar
MaqsadSulfat kislotaning xossalarini, sulfat ioniga sifat reaksiyasini, muhim sulfatlarni va xavfsiz ishlash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
sulfat kislota · sulfuric acidsuvsizlantirish · dehydrationsulfat · sulfatekristallogidrat · crystal hydrate
Tushuntirish

Sulfat kislota H₂SO₄ (Mᵣ = 98) — rangsiz, hidsiz, moysimon og‘ir suyuqlik; 96 % li kislotaning zichligi 1,84 g/sm³. U suvda erganda juda ko‘p issiqlik ajraladi, shuning uchun kislotani doim suvga oz-ozdan, aralashtirib quyiladi, aksincha emas. Suyultirilgan kislota umumiy xossalarni ko‘rsatadi: vodoroddan oldingi metallar bilan (Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂), oksidlar, asoslar va karbonatlar bilan reaksiyaga kirishadi. Konsentrlangan kislota kuchli oksidlovchi: Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O (qizdirilganda); oltin va platinaga ta’sir qilmaydi, sovuqda temirni passivlaydi. Bundan tashqari u suvni tortib oladi va shakar, qog‘oz, yog‘ochni ko‘mirlashtiradi, terini kuydiradi. Sulfat ioni SO₄²⁻ ga reaktiv — bariy xlorid: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ (kislotada erimaydigan oq cho‘kma). Muhim sulfatlar: gips CaSO₄·2H₂O, uni qizdirib alebastr CaSO₄·½H₂O olinadi (qurilish, tibbiyot), mis kuporosi CuSO₄·5H₂O va temir kuporosi FeSO₄·7H₂O (qishloq xo‘jaligi, zararli, ehtiyotkorlik bilan), Glauber tuzi Na₂SO₄·10H₂O. Konsentrlangan kislota bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi: ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat; sachrasa, ko‘p suv bilan yuvib, darhol kattalarga aytiladi.

Namunalar
H₂SO₄ + 2NaOH → Na₂SO₄ + 2H₂O: 1 mol (98 g) kislotaga 2 mol (80 g) NaOH. 196 g kislotaga 4 mol, ya’ni 4·40 = 160 g NaOH kerak.
H₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄↓ + 2HCl: 1 mol kislotadan 1 mol BaSO₄ (M = 137 + 32 + 64 = 233 g/mol). 2 mol dan 466 g cho‘kma. Suvda eriydigan bariy tuzlari zaharli, shuning uchun reaksiyani faqat o‘qituvchi qiladi.
Sinfda faoliyat

«Qoida plakati»: A4 varaqda «Avval suv, keyin kislota» qoidasini rasm bilan ko‘rsating (suv — kislota, nega aksincha emas) va 5 ta xavfsizlik belgisini chizing (ko‘zoynak, qo‘lqop, xalat, shamollatish, birinchi yordam). Haqiqiy kislota ishlatilmaydi; uyda sulfat kislota bilan hech narsa qilinmaydi (akkumulyator kislotasi ham xavfli).

Mashq
1
Sulfat kislotani suyultirishda qaysi tartib to‘g‘ri va nima uchun?
2
Sulfat ioniga reaktiv va natija?
3
2 mol H₂SO₄ massasi?
4
Nima uchun konsentrlangan sulfat kislota shakarni qoraytiradi?