ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Kislorod guruhchasi. Vodorod sulfid

Darslar 30–31 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
31

Oltingugurtning vodorodli birikmalari

Darslik: 134–135-betlar
MaqsadVodorod sulfidning tuzilishi, olinishi, xossalari va sulfid ioniga sifat reaksiyasini bilish; uning xavfini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
vodorod sulfid · hydrogen sulfidesulfid kislota · hydrosulfuric acidsulfid ioni · sulfide ionkuchli qaytaruvchi · strong reducing agent
Tushuntirish

Vodorod sulfid H₂S — qutbli kovalent molekula (H–S–H), Mᵣ = 34. U rangsiz, kam kontsentratsiyada chirigan tuxumni eslatuvchi hidli, juda zaharli gaz; havodan biroz og‘ir (D = 34 : 29 ≈ 1,17). Havodagi miqdori ko‘paysa, hid sezish qobiliyati yo‘qoladi, shuning uchun hidga ishonib bo‘lmaydi, uni hidlash mumkin emas. Suvda eriydi (1 hajm suvda taxminan 2,5 hajm), eritma — kuchsiz sulfid kislota. Uni sulfidlarga kislota ta’sir ettirib olishadi: FeS + 2HCl → FeCl₂ + H₂S↑ (faqat o‘qituvchi, shamollatish shkafida). H₂S yonadi: kislorod yetarli bo‘lsa 2H₂S + 3O₂ → 2SO₂ + 2H₂O, kam bo‘lsa 2H₂S + O₂ → 2S + 2H₂O. Unda S –2 darajada, shuning uchun u kuchli qaytaruvchi: H₂S + Cl₂ → 2HCl + S. Sulfid ioniga reaktiv — qo‘rg‘oshin nitrat: S²⁻ + Pb²⁺ → PbS↓ (qora cho‘kma). H₂S vulqon gazlarida, ba’zi mineral buloqlarda va chirish jarayonlarida paydo bo‘ladi.

HHS
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski kumush qoshiq yoki uzuk vaqt o‘tishi bilan qorayadi. Havodagi oltingugurt birikmalari, jumladan oz miqdordagi H₂S kumush bilan birikib, qora Ag₂S qatlami hosil qiladi.

Kim ishlatadi

Kanalizatsiya va quduq ishchilari gaz datchiklaridan foydalanadi, zargarlar kumushni tozalaydi, muzey restavratorlari qora bo‘lgan bo‘yoqlarni tiklaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Agar kumush rangli qoshiq yoki taqinchoq bo‘lsa (yoki rasmda), qora qatlam bor-yo‘qligini ko‘ring va havodagi nima sababchi bo‘lishi mumkinligini yozing.

Namunalar
FeS + 2HCl→FeCl2 + H2S↑
88 g FeS (1 mol) → 1 mol H₂S (22,4 l)
FeS + 2HCl → FeCl₂ + H₂S↑: 1 mol FeS (88 g) dan 1 mol H₂S (22,4 l). 5 mol FeS dan 5·22,4 = 112 l gaz hosil bo‘lardi.
H2S + Pb(NO3)2→PbS↓ + 2HNO3
S²⁻ + Pb²⁺ → PbS↓ (qora cho‘kma)
H₂S + Pb(NO₃)₂ → PbS↓ + 2HNO₃. Ionli: S²⁻ + Pb²⁺ → PbS↓. 2H₂S + 3O₂ → 2SO₂ + 2H₂O da S: –2 → +4, 6 elektron beradi: H₂S qaytaruvchi.
Sinfda faoliyat

«Xavf belgisi»: H₂S uchun xavfsizlik varaqasini tayyorlang: formula, xossa, xavf (zaharli, yonuvchan), birinchi yordam (toza havoga chiqarish, shifokorni chaqirish), qaerda uchraydi. Hech qanday gaz olinmaydi; tajriba faqat shamollatish shkafida mutaxassis tomonidan.

Mashq
1
H₂S ning tuzilish formulasi va bog‘ turi?
2
H₂S ning to‘liq va chala yonish tenglamalarini yozing.
3
5 mol FeS dan n.sh.da necha litr H₂S olinadi?
4
Nima uchun H₂S hidiga qarab uning yo‘qligini bilib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPeshtaxta uchun saqlagichli panelHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →