Oltingugurtning vodorodli birikmalari
Vodorod sulfid H₂S — qutbli kovalent molekula (H–S–H), Mᵣ = 34. U rangsiz, kam kontsentratsiyada chirigan tuxumni eslatuvchi hidli, juda zaharli gaz; havodan biroz og‘ir (D = 34 : 29 ≈ 1,17). Havodagi miqdori ko‘paysa, hid sezish qobiliyati yo‘qoladi, shuning uchun hidga ishonib bo‘lmaydi, uni hidlash mumkin emas. Suvda eriydi (1 hajm suvda taxminan 2,5 hajm), eritma — kuchsiz sulfid kislota. Uni sulfidlarga kislota ta’sir ettirib olishadi: FeS + 2HCl → FeCl₂ + H₂S↑ (faqat o‘qituvchi, shamollatish shkafida). H₂S yonadi: kislorod yetarli bo‘lsa 2H₂S + 3O₂ → 2SO₂ + 2H₂O, kam bo‘lsa 2H₂S + O₂ → 2S + 2H₂O. Unda S –2 darajada, shuning uchun u kuchli qaytaruvchi: H₂S + Cl₂ → 2HCl + S. Sulfid ioniga reaktiv — qo‘rg‘oshin nitrat: S²⁻ + Pb²⁺ → PbS↓ (qora cho‘kma). H₂S vulqon gazlarida, ba’zi mineral buloqlarda va chirish jarayonlarida paydo bo‘ladi.
Eski kumush qoshiq yoki uzuk vaqt o‘tishi bilan qorayadi. Havodagi oltingugurt birikmalari, jumladan oz miqdordagi H₂S kumush bilan birikib, qora Ag₂S qatlami hosil qiladi.
Kanalizatsiya va quduq ishchilari gaz datchiklaridan foydalanadi, zargarlar kumushni tozalaydi, muzey restavratorlari qora bo‘lgan bo‘yoqlarni tiklaydi.
Agar kumush rangli qoshiq yoki taqinchoq bo‘lsa (yoki rasmda), qora qatlam bor-yo‘qligini ko‘ring va havodagi nima sababchi bo‘lishi mumkinligini yozing.
«Xavf belgisi»: H₂S uchun xavfsizlik varaqasini tayyorlang: formula, xossa, xavf (zaharli, yonuvchan), birinchi yordam (toza havoga chiqarish, shifokorni chaqirish), qaerda uchraydi. Hech qanday gaz olinmaydi; tajriba faqat shamollatish shkafida mutaxassis tomonidan.