ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

O‘qqa nisbatan simmetriya

Darslar 15–16 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
15

O‘qqa nisbatan simmetriya

Darslik: 51–55-betlar
MaqsadO‘qqa nisbatan simmetrik nuqta va shakllarni yasash hamda koordinatalarini topish.
Yangi so‘zlar
simmetriya o‘qi · axis of symmetrysimmetrik nuqta · symmetric pointsimmetrik shakllar · symmetric figuressimmetrik aksi · mirror image
Tushuntirish

Tekislikda l to‘g‘ri chiziq va A nuqta berilgan bo‘lsin. A dan l ga perpendikulyar AB o‘tkazib, uni B dan keyin AB ga teng BA1 kesmaga davom ettirsak, A1 nuqta A ning l ga nisbatan simmetrik nuqtasi bo‘ladi, l esa simmetriya o‘qi deyiladi. O‘qda yotgan nuqta o‘ziga-o‘zi simmetrik hisoblanadi. F shaklning har bir nuqtasini l ga nisbatan akslantirganda aynan F1 shakl hosil bo‘lsa, bu ikki shakl l ga nisbatan simmetrik deyiladi; bunday shakllar o‘zaro teng. Teorema: o‘qqa nisbatan simmetriyada shakl nuqtalari orasidagi masofalar saqlanadi. Koordinatalarda: Ox o‘qiga nisbatan (x; y) nuqta (x; −y) ga, Oy o‘qiga nisbatan esa (−x; y) ga o‘tadi.

lABA₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘zgudan 2 m narida turgan odam o‘zini ko‘zgu orqasida ham 2 m uzoqlikda ko‘radi: ko‘zgu ikki nuqtaning o‘qi. Odamdan uning aksigacha masofa 4 m. Koordinatalarda ham xuddi shunday: A(a; b) ning Oy o‘qiga aksi (−a; b).

Kim ishlatadi

Fotograf suvdagi yoki oynadagi aksni kadrga oladi, kashtachi naqshni ko‘zguli aks sifatida takrorlaydi, dizayner simmetrik naqshlar yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga tik chiziq (o‘q) chizing va uning bir tomoniga oddiy shakl solib, katakchalar yordamida chiziqning narigi tomoniga uning aksini chizing.

Namunalar
xy−5−4−3−2−112345−5−4−3−2−1123450AA₁
A(3; 4) nuqtaning Ox o‘qiga nisbatan simmetrigi A1(3; −4). A o‘qdan 4 birlik yuqorida, A1 4 birlik pastda, shuning uchun AA1 = 8 birlik.
xy−5−4−3−2−112345−112345670BB₁
B(−2; 5) nuqtaning Oy o‘qiga nisbatan simmetrigi B1(2; 5): ordinata o‘zgarmaydi, abssissa qarama-qarshisiga almashadi.
Sinfda faoliyat

«Oyna»: daftarga to‘g‘ri chiziq chizib, uning bir tomoniga uchburchak chizing va ikkinchi tomoniga uning simmetrik aksini yasang (katak va burchakli chizg‘ichdan foydalaning).

Mashq
1
A(5; −3) nuqtaning Ox o‘qiga nisbatan simmetrik nuqtasi qanday?
2
B(−4; 6) nuqtaning Oy o‘qiga nisbatan simmetrik nuqtasi qanday?
3
Nuqta l to‘g‘ri chiziqdan 7 sm uzoqda. Nuqta bilan uning simmetrik nuqtasi orasidagi masofa necha sm?
4
Nima uchun o‘qda yotgan nuqta o‘ziga-o‘zi simmetrik?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →