ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Pifagor va uning teoremasi

Darslar 28 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
28

Pifagor va uning teoremasi haqida

Darslik: 93–95-betlar
MaqsadPifagor teoremasini, Pifagor uchliklarini bilish va teoremani tomonlarni topishda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
gipotenuza · hypotenusekatet · legPifagor teoremasi · Pythagorean theoremPifagor uchligi · Pythagorean triple
Tushuntirish

Pifagor miloddan avvalgi VI asrda yashagan yunon matematigi bo‘lib, Samos orolida tug‘ilgan va Italiyaning janubidagi Kroton shahrida o‘z maktabiga asos solgan. Teorema: to‘g‘ri burchakli uchburchak gipotenuzasining kvadrati katetlari kvadratlarining yig‘indisiga teng, ya’ni c² = a² + b². Bu tenglik gipotenuzaga qurilgan kvadratning yuzi katetlarga qurilgan kvadratlar yuzlarining yig‘indisiga tengligini bildiradi. Teorema to‘g‘ri burchakli uchburchakning istalgan ikki tomoni ma’lum bo‘lsa, uchinchi tomonini topishga imkon beradi. Tenglikni qanoatlantiradigan butun musbat a, b, c sonlar Pifagor uchligi deyiladi; masalan, 3, 4, 5 va 5, 12, 13. Agar uchlikni butun songa ko‘paytirsak, yana Pifagor uchligi hosil bo‘ladi: 3, 4, 5 dan 6, 8, 10 olinadi.

a²b²c²ABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisi 40 m ga 30 m to‘g‘ri to‘rtburchak. Burchakdan burchakka to‘g‘ri yursak, 40² + 30² = 2500, ya’ni 50 m; chetidan aylanib yursak 70 m. Pifagor teoremasi qisqa yo‘l uzunligini beradi.

Kim ishlatadi

Quruvchi diagonal uzunligini hisoblaydi, yer o‘lchovchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri masofani topadi, ekran ishlab chiqaruvchisi diagonal o‘lchamini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob muqovasining ikki tomonini chizg‘ich bilan o‘lchab, diagonalini hisoblang va ip bilan o‘lchab tekshiring.

Namunalar
129?ABC
Katetlari 9 va 12: c² = 81 + 144 = 225, demak gipotenuza c = 15.
?817ABC
Gipotenuza 17, bir kateti 8: boshqa katet kvadrati 289 − 64 = 225, kateti 15.
Sinfda faoliyat

«Misr uchburchagi»: 12 ta teng bo‘lakka belgilangan ipdan 3, 4 va 5 bo‘lakli uchburchak yasab, burchaklaridan biri to‘g‘ri ekanini daftar burchagi bilan solishtiring (ipni kesish shart emas, kattalar yordam beradi).

Mashq
1
Katetlari 5 va 12 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi nechaga teng?
2
Gipotenuza 10, bir kateti 6. Ikkinchi kateti nechaga teng?
3
3, 4, 5 uchlikni 5 ga ko‘paytirib yangi uchlik olindi. Uning gipotenuzasi nechaga teng?
4
Nima uchun to‘g‘ri burchakli uchburchakning tomonlari 2, 3, 4 sonlarga proporsional bo‘la olmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →