25
Trapetsiyaning yuzi
Darslik: 84–86-betlar
MaqsadTrapetsiya yuzi formulasini bilish va uni masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
trapetsiya · trapezoidasoslar · baseso‘rta chiziq · midlinebalandlik · altitude
Tushuntirish
Teorema: trapetsiyaning yuzi asoslari yig‘indisining yarmi bilan balandligi ko‘paytmasiga teng: S = (a + b) : 2 · h. Isbot g‘oyasi: ikkita teng trapetsiyani birining yon tomoniga ikkinchisini teskari qo‘yib birlashtirsak, asosi a + b va balandligi h bo‘lgan parallelogramm hosil bo‘ladi. Uning yuzi (a + b) · h, trapetsiyaniki esa buning yarmi. Asoslar yig‘indisining yarmi o‘rta chiziqqa teng, shuning uchun S = m · h, bunda m — o‘rta chiziq. Teng yonli trapetsiyaning diagonallari perpendikulyar bo‘lsa, uning o‘rta chizig‘i balandligiga teng, shuning uchun yuzi S = h².
Namunalar
Asoslari 9 sm va 15 sm, balandligi 7 sm. Yuzi (9 + 15) : 2 · 7 = 84 sm².
Teng yonli trapetsiyaning diagonallari perpendikulyar, balandligi 10 sm. Yuzi 10² = 100 sm².
Sinfda faoliyat
«Ikki trapetsiya — bitta parallelogramm»: katakli qog‘ozda trapetsiya chizing, uning nusxasini teskari qilib yoniga chizing va hosil bo‘lgan parallelogramm asosini hisoblang.
Mashq
1
Trapetsiyaning asoslari 8 sm va 14 sm, balandligi 5 sm. Yuzi necha sm²?
55
2
Trapetsiyaning o‘rta chizig‘i 13 sm, balandligi 9 sm. Yuzi necha sm²?
117
3
Trapetsiyaning yuzi 90 sm², balandligi 6 sm, bir asosi 10 sm. Ikkinchi asosi necha sm?
20
4
Nima uchun ikkita teng trapetsiyadan parallelogramm hosil bo‘ladi va trapetsiya yuzi shu parallelogramm yuzining yarmi?
Ikkinchi trapetsiya teskari qo‘yilsa, yon tomonlar mos tushadi va asos a + b, balandlik h bo‘ladi; ikki teng shakl yuzi teng bo‘lgani uchun har biri yarmi.