ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Vektor tushunchasi. Vektorlarni qo‘shish va ayirish

Darslar 41–42 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
41

Vektor tushunchasi

Darslik: 129–131-betlar
MaqsadVektor, uning moduli, kollinear va teng vektorlar tushunchalarini bilish.
Yangi so‘zlar
vektor · vectorvektorning moduli · modulus of a vectorkollinear vektorlar · collinear vectorsteng vektorlar · equal vectors
Tushuntirish

Uzunlik, yuz, massa kabi kattaliklar faqat son qiymati bilan aniqlanadi va skalar kattaliklar deyiladi. Kuch va tezlik kabi kattaliklarni to‘liq bilish uchun yo‘nalishi ham kerak; ular vektor kattaliklar deyiladi. Geometriyada vektor yo‘nalishga ega kesma sifatida tasvirlanadi: →AB belgisida A — vektorning boshi, B — oxiri, uzunligi esa vektorning moduli |→AB|. Boshi va oxiri ustma-ust tushgan vektor nol vektor, uning moduli 0. Bir to‘g‘ri chiziqda yoki parallel to‘g‘ri chiziqlarda yotgan vektorlar kollinear; ular bir tomonga yo‘nalsa yo‘nalishdosh, qarama-qarshi tomonga yo‘nalsa qarama-qarshi yo‘nalgan deyiladi. Moduli teng va yo‘nalishi bir xil vektorlar teng; vektorni modulini va yo‘nalishini o‘zgartirmay istalgan nuqtaga ko‘chirish mumkin.

abc
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Futbolchi to‘pni chap tomonga 18 m ga uzatishi ham, o‘ng tomonga 18 m ga uzatishi ham mumkin. Masofa bir xil, lekin yo‘nalish qarama-qarshi: bu ikki xil vektor. Vektor uzunlik va yo‘nalishni birga beradi.

Kim ishlatadi

Uchuvchi va dengizchi yo‘nalish va tezlikni birga aytadi, fizika o‘qituvchisi tezlik va kuchni vektor deb tushuntiradi, yo‘l ko‘rsatuvchi marshrutni «qancha masofa, qaysi tomonga» deb beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf eshigidan maktab kirish joyigacha yo‘lni «necha qadam, qaysi tomonga» deb yozing. Faqat masofani aytish yo‘lni topishga yetmasligini ko‘ring.

Namunalar
ABCD
ABCD parallelogramm bo‘lsa, →AB va →DC bir xil uzunlikda va bir xil yo‘nalishda, ya’ni →AB = →DC.
34ABCD
To‘g‘ri to‘rtburchak ABCD da AB = 3, BC = 4. Diagonal vektor →AC ning moduli |→AC| = 5.
Sinfda faoliyat

«Strelkalar xaritasi»: sinf xonasida o‘z joyingizdan eshikkacha bo‘lgan yo‘lni strelka (vektor) bilan chizib, uning uzunligini qadam bilan o‘lchang va boshqa o‘quvchi vektori bilan solishtiring.

Mashq
1
A, B, C nuqtalardan nechta nolmas vektor tuzish mumkin (→AB, →BA va hokazo)?
2
ABCD kvadrat, tomoni 5. |→AB| + |→BC| + |→CD| + |→DA| nechaga teng?
3
To‘g‘ri to‘rtburchak ABCD da AB = 6, BC = 8. |→AC| nechaga teng?
4
Romb ABCD da |→AB| = |→BC|. Nima uchun →AB va →BC teng vektorlar emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot mashqi: 6 daqiqaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →