ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Vektorni songa ko‘paytirish va vektorlarning tatbiqi

Darslar 43–44 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
43

Vektorni songa ko‘paytirish

Darslik: 136–138-betlar
MaqsadVektorni songa ko‘paytirish va birlik vektor tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
vektorni songa ko‘paytirish · multiplying a vector by a numberbirlik vektor · unit vectorkollinearlik · collinearitymodul · modulus
Tushuntirish

Nolmas →a vektorning k songa ko‘paytmasi k→a shunday vektorki, uning moduli |k| · |→a| ga teng; yo‘nalishi k > 0 bo‘lganda →a bilan bir xil, k < 0 bo‘lganda qarama-qarshi. Nol vektorning ixtiyoriy songa ko‘paytmasi va har qanday vektorning nolga ko‘paytmasi nol vektor. Ko‘paytma har doim berilgan vektorga kollinear. Xossalar: (k · l)→a = k · (l→a), (k + l)→a = k→a + l→a, k(→a + →b) = k→a + k→b. Vektorni o‘z modulining teskari soniga ko‘paytirsak, moduli 1 bo‘lgan birlik vektor hosil bo‘ladi: →e = →a : |→a|, demak →a = |→a| · →e.

a3a−2a
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xaritada 2 cm uzunlikdagi vektor 1 : 50 000 masshtabda yerdagi 2 · 50 000 = 100 000 cm = 1 km ga to‘g‘ri keladi. Vektorni songa ko‘paytirish uning uzunligini o‘zgartiradi, yo‘nalishini saqlaydi; manfiy son esa teskari qiladi.

Kim ishlatadi

Kartograf masshtab bo‘yicha masofani hisoblaydi, maket ustasi modelni kattalashtiradi yoki kichraytiradi, multiplikator rasmni cho‘zadi va aylantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda strelka chizing: 2 o‘ngga, 1 yuqoriga. Uni 3 ga ko‘paytirib, so‘ng −1 ga ko‘paytirib chizing. Uchala strelka bir chiziqda yotishini ko‘ring.

Namunalar
|a| = 5|−3a| = 15
|→a| = 5, k = −3: |k→a| = 3 · 5 = 15 va k→a vektor →a ga qarama-qarshi yo‘nalgan.
|→a| = 20 bo‘lsa, →e = →a : 20 birlik vektor, |→e| = 1 va →a = 20→e.
Sinfda faoliyat

«Cho‘zish va qisqartirish»: daftarda →a strelkasini chizing, so‘ng 2→a, 3→a va (−1)→a strelkalarini chizib, uzunliklari va yo‘nalishlarini solishtiring.

Mashq
1
|→a| = 4, k = 3. |k→a| nechaga teng?
2
|→a| = 6, k = −5. |k→a| nechaga teng?
3
|→a| = 7 va →e — →a bilan yo‘nalishdosh birlik vektor. →a = ? · →e
4
Nima uchun (−1) · →a vektor →a ga qarama-qarshi vektor?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →