☰ Mundarija · Geometriya

Ichki chizilgan burchak

Darslar 37 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
37

Aylanaga ichki chizilgan burchak

Darslik: 114–117-betlar
MaqsadIchki chizilgan burchak teoremasini va uning natijalarini bilish va masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
ichki chizilgan burchak · inscribed angletiralgan yoy · subtended arcyarim aylana · semicirclemarkaziy burchak · central angle
Tushuntirish

Uchi aylanada yotgan va tomonlari aylanani kesib o‘tadigan burchak aylanaga ichki chizilgan burchak deyiladi; tomonlari orasida qolgan yoy unga tiralgan yoy deyiladi. Teorema: ichki chizilgan burchak o‘zi tiralgan yoyning yarmi bilan o‘lchanadi, ya’ni ∠ABC = ½ ∪AC. Isbotda markaz burchakning tomonida, ichida yoki tashqarisida yotishi hollari ko‘riladi; birinchi holda teng yonli AOB uchburchakning tashqi burchagi ishlatiladi. 1-natija: bir yoyga tiralgan barcha ichki chizilgan burchaklar teng. 2-natija: diametrga (yarim aylanaga) tiralgan ichki chizilgan burchak to‘g‘ri burchak. Shuningdek, ichki chizilgan burchak o‘sha yoyga tiralgan markaziy burchakning yarmiga teng.

Namunalar
∪AC = 110° bo‘lsa, unga tiralgan ichki chizilgan burchak 110° : 2 = 55°.
Markaziy burchak ∠AOB = 88°. Shu yoyga tiralgan ichki chizilgan ∠ACB = 88° : 2 = 44°.
Sinfda faoliyat

«Bir yoy — bir burchak»: aylanada A va B nuqtalarni belgilab, aylananing turli joylaridan C₁, C₂, C₃ nuqtalar oling va ∠AC₁B, ∠AC₂B, ∠AC₃B ni transportir bilan o‘lchab solishtiring.

Mashq
1
Ichki chizilgan burchak 140° li yoyga tiralgan. Burchak necha gradus?
2
Ichki chizilgan burchak 35° ga teng. U tiralgan yoy necha gradus?
3
Vatar radiusga teng. Markazdan u 60° li burchak ostida ko‘rinadi. Aylananing katta yoyidagi nuqtadan necha gradus ostida ko‘rinadi?
4
Nima uchun diametrga tiralgan ichki chizilgan burchak to‘g‘ri burchak?