ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Markaziy simmetriya

Darslar 17–18 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
17

Markaziy simmetriya va uning xossalari

Darslik: 61–63-betlar
MaqsadNuqtaga nisbatan simmetriyani yasash va uning xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
markaziy simmetriya · central symmetrysimmetriya markazi · centre of symmetrykoordinatalar boshi · originsimmetrik nuqta · symmetric point
Tushuntirish

Agar O nuqta AA1 kesmani teng ikkiga bo‘lsa, A va A1 nuqtalar O ga nisbatan simmetrik deyiladi, O esa simmetriya markazi bo‘ladi. O nuqtaning o‘ziga mos nuqta o‘zi hisoblanadi. F shaklning har bir nuqtasini O ga nisbatan akslantirganda F1 shakl hosil bo‘lsa, F va F1 shakllar O ga nisbatan markaziy simmetrik deb ataladi. 1-teorema: markaziy simmetriya nuqtalar orasidagi masofalarni o‘zgartirmaydi, burchaklar ham o‘z kattaligini saqlaydi. 2-teorema: kesma kesmaga, nur nurga, to‘g‘ri chiziq to‘g‘ri chiziqqa akslanadi; markazdan o‘tmaydigan to‘g‘ri chiziq o‘ziga parallel to‘g‘ri chiziqqa akslanadi. Koordinatalar boshiga nisbatan simmetriyada (x; y) nuqta (−x; −y) nuqtaga o‘tadi.

OABA₁B₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘rt qanotli qog‘oz parrak yarim aylanishdan keyin ham bir xil ko‘rinadi: har bir qanot qarama-qarshi qanot o‘rniga tushadi. Bu markaziy simmetriya: har bir nuqta markaz orqali o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq bo‘ylab qarama-qarshi tomonga, bir xil masofaga o‘tadi.

Kim ishlatadi

Avtomexanik g‘ildirakni tekis aylanishi uchun muvozanatlaydi, dizayner markaziy simmetriyali logotiplar chizadi, boshqotirma tuzuvchi teskari qo‘yilganda ham o‘zgarmaydigan naqshlar o‘ylab topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda markaz O(0; 0) olib, uchburchak uchlarini (1; 1), (3; 1), (1; 4) deb belgilang. Ularning markaziy simmetrik nuqtalarini topib, yangi uchburchakni chizing.

Namunalar
xy−5−4−3−2−112345−6−4−22460AA₁
A(3; −5) nuqtaning koordinatalar boshiga nisbatan simmetrigi A1(−3; 5).
xy−5−4−3−2−112345−4−3−2−112340ABA₁B₁
AB kesma: A(1; 2), B(4; 3). Koordinatalar boshiga nisbatan A1(−1; −2), B1(−4; −3). A1B1 kesma AB ga teng va unga parallel.
Sinfda faoliyat

«Teskari rasm»: katakli daftarda markaz nuqtani belgilab, uchburchakni shu nuqtaga nisbatan 180° ga aylantirgandek akslantiring.

Mashq
1
(−7; 2) nuqtaning koordinatalar boshiga nisbatan simmetrik nuqtasini yozing.
2
Nuqta simmetriya markazidan 5 sm uzoqda. U bilan simmetrik nuqta orasidagi masofa necha sm?
3
A(2; −9) nuqtaning koordinatalar boshiga nisbatan simmetrigining abssissasi nimaga teng?
4
Nima uchun markazdan o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq markaziy simmetriyada o‘ziga-o‘zi o‘tadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot-yordamchi: ikki ko‘z, bitta batareyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →