ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Skalar ko‘paytma. Vektorlarning fizik talqini

Darslar 47–48 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
47

Vektorlarning skalar ko‘paytmasi

Darslik: 146–147-betlar
MaqsadVektorlarning skalar ko‘paytmasini va vektor moduli formulasini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
skalar ko‘paytma · scalar productskalar kvadrat · scalar squarevektor moduli · modulus of a vectorkoordinatalar · coordinates
Tushuntirish

→a(x₁; y₁) va →b(x₂; y₂) vektorlarning skalar ko‘paytmasi deb x₁x₂ + y₁y₂ songa aytiladi: →a · →b = x₁x₂ + y₁y₂. Natija vektor emas, son. Vektorning o‘ziga skalar ko‘paytmasi →a · →a skalar kvadrat deyiladi va →a² bilan belgilanadi; koordinatalarda →a² = x₁² + y₁². Boshqa tomondan →a² = |→a|², shuning uchun |→a| = √(x₁² + y₁²). Bu vektor uzunligini koordinatalari bo‘yicha hisoblash formulasi, aslida Pifagor teoremasining natijasi: vektor koordinatalari uning to‘g‘ri burchakli uchburchakdagi katetlari. Qo‘shishga nisbatan taqsimot qonuni o‘rinli: (→a + →b) · →c = →a · →c + →b · →c.

xy−112345−11234560aA
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘yin ekranida qahramon pastki chap burchakdan 7 birlik o‘ngga va 24 birlik yuqoriga yurdi. To‘g‘ri chiziq bo‘yicha masofa √(7² + 24²) = √625 = 25 birlik. Nolga teng bo‘lmagan ikki vektorning skalyar ko‘paytmasi 0 bo‘lsa, ular perpendikulyar.

Kim ishlatadi

O‘yin dizayneri obyektlar orasidagi masofani hisoblaydi, robototexnika texnigi ikki yo‘nalish perpendikulyarligini tekshiradi, fizik kuchning bajargan ishini skalyar ko‘paytma bilan topadi.

Bugun sinab ko‘ring

(4; 1) va (−1; 4) vektorlarning skalyar ko‘paytmasini toping: 4 · (−1) + 1 · 4 = 0. Ularni katakli qog‘ozda chizib, varaq burchagi bilan to‘g‘ri burchak ekanini tekshiring.

Namunalar
→a(2; 3) · →b(4; 5) = 2 · 4 + 3 · 5 = 23.
xy−112345678910−1123456789101112130aA
→a(9; 12) uchun |→a| = √(81 + 144) = √225 = 15.
Sinfda faoliyat

«Vektor uzunligi»: katakli qog‘ozda 3 katak o‘ngga va 4 katak yuqoriga strelka chizing, uzunligini o‘lchab, formula bilan topilgan 5 ga tengligini tekshiring.

Mashq
1
→a(3; 4) · →b(2; 5) skalar ko‘paytma nechaga teng?
2
→a(8; 15) vektorning moduli nechaga teng?
3
→a(6; 8) vektorning skalar kvadrati →a² nechaga teng?
4
Nima uchun |→a| = √(→a · →a)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektromagnitli metall saralagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →