ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

To‘g‘ri to‘rtburchak va romb

Darslar 6–7 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
6

To‘g‘ri to‘rtburchak va uning xossalari

Darslik: 20–22-betlar
MaqsadTo‘g‘ri to‘rtburchak ta’rifi va xossalarini, diagonallarining tengligini bilish.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri to‘rtburchak · rectanglediagonallari teng · equal diagonalsxususiy hol · special caseteskari teorema · converse theorem
Tushuntirish

Hamma burchaklari to‘g‘ri bo‘lgan parallelogramm to‘g‘ri to‘rtburchak deyiladi. U parallelogrammning xususiy holi, shuning uchun parallelogrammning barcha xossalariga ega: qarama-qarshi tomonlari teng, diagonallari kesishish nuqtasida teng ikkiga bo‘linadi. Uning o‘ziga xos xossasi: to‘g‘ri to‘rtburchakning diagonallari o‘zaro teng. Isbotda ACD va DBA to‘g‘ri burchakli uchburchaklar ikki kateti bo‘yicha teng ekanidan foydalaniladi. Teskari teorema ham o‘rinli: diagonallari teng bo‘lgan parallelogramm to‘g‘ri to‘rtburchak bo‘ladi. Diagonallarining kesishish nuqtasi to‘rtala uchdan teng uzoqlikda joylashadi.

ABCDO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor eshik ramkasining burchaklari to‘g‘ri ekanini diagonallarni o‘lchab tekshiradi. Tomonlari 100 cm va 75 cm bo‘lgan ramkada ikkala diagonal 125 cm chiqsa, to‘g‘ri to‘rtburchak; 125 cm va 121 cm chiqsa — yo‘q.

Kim ishlatadi

Plitka teruvchi xona burchaklarini tekshiradi, quruvchi poydevor shaklini belgilaydi, oynakor ramka o‘lchamini nazorat qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘oz tasmaga to‘g‘ri to‘rtburchak varaqning bir diagonali uzunligini belgilab, uni ikkinchi diagonalga qo‘ying. Uzunliklar tengmi? Nega teng bo‘lishi kerak?

Namunalar
x + 6xABCD
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 52 sm, bo‘yi enidan 6 sm ortiq. 2(x + x + 6) = 52, x = 10; tomonlari 10 sm va 16 sm.
AC = 26 smABCDO
ABCD to‘g‘ri to‘rtburchakda AC = 26 sm. Diagonallar teng, BD = 26 sm; O kesishish nuqtasi bo‘lsa, OB = 26 : 2 = 13 sm.
Sinfda faoliyat

«Burchakni tekshir»: o‘quvchilar to‘rtburchak shakldagi qog‘ozning diagonallarini ip bilan o‘lchab, uning to‘g‘ri to‘rtburchak ekanini tekshiradi.

Mashq
1
To‘g‘ri to‘rtburchakning tomonlari 7 sm va 12 sm. Perimetri necha sm?
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning BD diagonali 34 sm. Diagonallar O da kesishadi. AO necha sm?
3
Parallelogrammning diagonallari 15 sm va 15 sm. U qanday to‘rtburchak?
4
Nima uchun to‘g‘ri to‘rtburchakda AOB uchburchak teng yonli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →