Darslar 10–11 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
10
Trapetsiya
Darslik: 29–31-betlar
MaqsadTrapetsiya ta’rifi, elementlari va turlarini bilish; burchaklarini topish.
Yangi so‘zlar
trapetsiya · trapezoidasoslar · basesyon tomonlar · legstrapetsiya balandligi · altitude of a trapezoid
Tushuntirish
To‘rtburchakda faqat bir juft qarama-qarshi tomon parallel bo‘lsa (ikkinchi juft parallel bo‘lmasa), u trapetsiya bo‘ladi. Parallel juftlik asoslar, qolgan ikki tomon esa yon tomonlar deb nomlanadi. Bir asosning nuqtasidan ikkinchi asos yotgan to‘g‘ri chiziqqacha bo‘lgan masofa trapetsiya balandligidir. Yon tomonlari teng trapetsiya teng yonli, burchaklaridan biri to‘g‘ri bo‘lgan trapetsiya to‘g‘ri burchakli trapetsiya deyiladi. Bir yon tomoniga yopishgan ikki burchagining yig‘indisi 180° ga teng, chunki ular ichki bir tomonli burchaklardir. To‘g‘ri burchakli trapetsiyada ikkita to‘g‘ri burchak bo‘ladi.
Namunalar
ABCD trapetsiyada BC ∥ AD, ∠A = 65°. A va B ichki bir tomonli burchaklar, shuning uchun ∠B = 180° − 65° = 115°.
To‘g‘ri burchakli trapetsiyada ∠A = 90°, ∠D = 58°. Unda ∠B = 90° va ∠C = 180° − 58° = 122°.
Sinfda faoliyat
«Trapetsiya qidirish»: sinfdagi buyumlardan (stol yuzi, deraza chizig‘i, savat tubi) trapetsiya shaklini topib, asos va yon tomonlarini ko‘rsating.
Mashq
1
ABCD trapetsiyada BC ∥ AD, ∠A = 72°. ∠B necha gradus?
108
2
Shu trapetsiyada ∠D = 54°. ∠C necha gradus?
126
3
To‘g‘ri burchakli trapetsiyaning katta asosidagi ikkinchi burchagi 62°. Kichik asosidagi shu yon tomonga yopishgan burchagi necha gradus?
118
4
Nima uchun trapetsiyaning ikki juft tomoni parallel bo‘la olmaydi?
Ta’rifga ko‘ra yon tomonlari parallel emas; ikki juft tomoni parallel bo‘lsa, u parallelogramm bo‘lar edi.