19
Yuz haqida tushuncha. Tengdosh shakllar
Darslik: 69–71-betlar
MaqsadYuz tushunchasi, yuzning asosiy xossalari, tengdosh va teng tuzilgan shakllarni bilish.
Yangi so‘zlar
yuz · areatengdosh shakllar · figures of equal areateng tuzilgan shakllar · equidecomposable figuressodda shakl · simple figure
Tushuntirish
Chekli sondagi uchburchaklarga bo‘lish mumkin bo‘lgan shakl sodda shakl deyiladi; masalan, har qanday qavariq ko‘pburchak shunday. Yuz — musbat kattalik bo‘lib, uning ikkita asosiy xossasi bor. 1-xossa: teng shakllar teng yuzlarga ega. 2-xossa: agar ko‘pburchak bir-birini qoplamaydigan ko‘pburchaklardan tashkil topgan bo‘lsa, uning yuzi ularning yuzlari yig‘indisiga teng. Agar bir ko‘pburchakni qismlarga bo‘lib, ularni boshqacha joylashtirib ikkinchisini hosil qilish mumkin bo‘lsa, ular teng tuzilgan deyiladi. Yuzlari teng ko‘pburchaklar tengdosh deyiladi: teng shakllar tengdosh, ammo tengdosh shakllar albatta teng emas.
Namunalar
Tomonlari 2 × 6 va 3 × 4 bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchaklarning yuzlari teng (12 va 12), lekin ular teng emas: tomonlari har xil.
Shakl ikkita bir-birini qoplamaydigan to‘g‘ri to‘rtburchakdan iborat: 3 × 4 va 2 × 5. Yuzi 12 + 10 = 22 kv. birlik.
Sinfda faoliyat
«Tengdosh topish»: katakli qog‘ozda yuzi 12 katak bo‘lgan turli to‘g‘ri to‘rtburchaklar chizib, ularni solishtiring.
Mashq
1
Shakl 5 × 2 va 3 × 4 to‘g‘ri to‘rtburchaklardan iborat va ular bir-birini qoplamaydi. Shakl yuzi necha kv. birlik?
22
2
6 × 4 va 8 × 3 to‘g‘ri to‘rtburchaklar tengdoshmi? Teng-chi?
Tengdosh (ikkalasining yuzi 24), lekin teng emas.
3
Yuzi 15 kv. birlik bo‘lgan ikkita teng uchburchakdan parallelogramm tuzildi. Uning yuzi necha kv. birlik?
30
4
Nima uchun yuzlari teng shakllar albatta teng bo‘lmaydi?
Masalan, 2 × 6 va 3 × 4 to‘g‘ri to‘rtburchaklarning yuzi teng, lekin tomonlari boshqa.