ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Aylana. Markaziy burchak

Darslar 34 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
34

Aylana. Markaziy burchak

Darslik: 107–108-betlar
MaqsadAylana, radius, vatar, diametr, markaziy burchak va yoyning burchak kattaligini bilish.
Yangi so‘zlar
aylana · circlevatar · chordmarkaziy burchak · central angleyoyning burchak kattaligi · angular measure of an arc
Tushuntirish

Aylana — tekislikda bitta nuqtadan bir xil uzoqlikda turgan nuqtalarning hammasidan tuzilgan chiziq; o‘sha nuqta aylananing markazi. Markazni aylana nuqtasi bilan tutashtiruvchi kesma radius, aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma vatar, markazdan o‘tuvchi vatar esa diametr deyiladi; diametr radiusdan 2 marta uzun. Uchi aylana markazida bo‘lgan burchak markaziy burchak deyiladi. Aylananing ikki nuqtasi uni ikki yoyga ajratadi. Agar yoy yarim aylanadan katta bo‘lmasa, uning burchak kattaligi mos markaziy burchakka teng, katta bo‘lsa, 360° dan markaziy burchakni ayirib topiladi. Oxirlari umumiy ikki yoyning kattaliklari yig‘indisi 360° ga teng.

αradiusdiametrvatarOABDEFG
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devor soatida minut mili 60 minutda 360° aylanadi, demak har bir minut 6° ga to‘g‘ri keladi. 25 minutda mil 25 · 6° = 150° yoyni o‘tadi. Soat raqamlari orasi 30°.

Kim ishlatadi

Soatsoz soat millarini to‘g‘rilaydi, dengizchi kompas yo‘nalishini gradusda aytadi, chizmachi doiraviy diagrammaning bo‘laklarini burchak sifatida ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Soat bor bo‘lsa, 12 va 4 raqamlari orasidagi burchakni hisoblang: 4 · 30° = 120°. Soat yo‘q bo‘lsa, doira chizib, 12 teng bo‘lakka ajratishga urinib ko‘ring.

Namunalar
72°288°OAB
∠AOB = 72° markaziy burchakka mos kichik yoy 72°, ikkinchi yoy 360° − 72° = 288°.
144°216°OAB
Ikki nuqta aylanani 2 : 3 nisbatdagi yoylarga ajratdi: 360° : 5 = 72°, yoylar 144° va 216°.
Sinfda faoliyat

«Burchakli aylana»: sirkul bilan aylana chizing (sirkulning uchi o‘tkir, kattalar bilan ishlang), uni transportir yordamida 6 ta teng yoyga bo‘ling.

Mashq
1
Yoyning burchak kattaligi 125°. Shu ikki nuqta hosil qilgan ikkinchi yoy necha gradus?
2
Aylana 6 ta teng yoyga bo‘lindi. Har bir yoy necha gradus?
3
Aylananing radiusi 9 sm. Diametri necha sm?
4
Nima uchun oxirlari umumiy ikki yoyning kattaliklari yig‘indisi 360° ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →