ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Teoremaning natijalari va teskari teorema

Darslar 30 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
30

Pifagor teoremasining ba’zi natijalari. Pifagor teoremasiga teskari teorema

Darslik: 98–100-betlar
MaqsadPifagor teoremasining natijalarini va unga teskari teoremani bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
natija · consequenceteskari teorema · converse theoremgipotenuza va katet bo‘yicha tenglik · hypotenuse–leg congruenceeng qisqa masofa · shortest distance
Tushuntirish

1-natija: to‘g‘ri burchakli uchburchakning har bir kateti gipotenuzadan kichik, chunki a² = c² − b² < c². Shundan nuqtadan to‘g‘ri chiziqqacha bo‘lgan eng qisqa masofa perpendikulyar uzunligi ekani kelib chiqadi: har qanday og‘ma kesma tushirilgan perpendikulyar bilan to‘g‘ri burchakli uchburchak hosil qiladi va uning gipotenuzasi bo‘ladi. 2-natija: agar bir to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi va kateti boshqasining gipotenuzasi va katetiga teng bo‘lsa, uchburchaklar teng, chunki ikkinchi katetlarning kvadratlari teng bo‘ladi. Teskari teorema: uchburchakda bir tomonning kvadrati qolgan ikki tomon kvadratlarining yig‘indisiga teng bo‘lsa, uchburchak to‘g‘ri burchakli. Tekshirishda eng katta tomonning kvadratini ikkita kichik tomon kvadratlari yig‘indisi bilan solishtiramiz.

hAHBC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor burchak to‘g‘ri ekanini tekshiradi: bir tomonidan 60 cm, ikkinchisidan 80 cm belgilaydi. Belgilar orasi 100 cm chiqsa, 60² + 80² = 100², ya’ni burchak to‘g‘ri; boshqacha chiqsa — yo‘q.

Kim ishlatadi

Quruvchi poydevor burchaklarini tekshiradi, plitka teruvchi xona burchagini belgilaydi, to‘siq o‘rnatuvchi ustun to‘g‘ri burchak ostida turganini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftar yoki kitob burchagida bir tomonda 3 sm, ikkinchi tomonda 4 sm belgilang va belgilar orasini o‘lchang. U 5 sm chiqadimi?

Namunalar
15817ABC
Tomonlari 8, 15, 17: 8² + 15² = 64 + 225 = 289 = 17², uchburchak to‘g‘ri burchakli.
679ABC
Tomonlari 6, 7, 9: 36 + 49 = 85, lekin 9² = 81. Tenglik yo‘q, uchburchak to‘g‘ri burchakli emas.
Sinfda faoliyat

«Burchak tekshiruvi»: har xil uzunlikdagi uchta cho‘p tanlab, tomonlarini o‘lchang va teskari teorema bilan to‘g‘ri burchak hosil bo‘lishini oldindan aniqlang.

Mashq
1
9, 12, 15 uchburchakda ikkita kichik tomon kvadratlari yig‘indisi nechaga teng?
2
Tomonlari 5, 6, 8 bo‘lgan uchburchak to‘g‘ri burchaklimi? Tekshiring.
3
Gipotenuzasi 10 va kateti 6 bo‘lgan barcha to‘g‘ri burchakli uchburchaklar teng. Ikkinchi kateti nechaga teng?
4
Nima uchun nuqtadan to‘g‘ri chiziqqacha eng qisqa masofa perpendikulyar bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPeshtaxta uchun saqlagichli panelHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →