☰ Mundarija · Geometriya

Teoremaning natijalari va teskari teorema

Darslar 30 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
30

Pifagor teoremasining ba’zi natijalari. Pifagor teoremasiga teskari teorema

Darslik: 98–100-betlar
MaqsadPifagor teoremasining natijalarini va unga teskari teoremani bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
natija · consequenceteskari teorema · converse theoremgipotenuza va katet bo‘yicha tenglik · hypotenuse–leg congruenceeng qisqa masofa · shortest distance
Tushuntirish

1-natija: to‘g‘ri burchakli uchburchakning har bir kateti gipotenuzadan kichik, chunki a² = c² − b² < c². Shundan nuqtadan to‘g‘ri chiziqqacha bo‘lgan eng qisqa masofa perpendikulyar uzunligi ekani kelib chiqadi: har qanday og‘ma kesma tushirilgan perpendikulyar bilan to‘g‘ri burchakli uchburchak hosil qiladi va uning gipotenuzasi bo‘ladi. 2-natija: agar bir to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi va kateti boshqasining gipotenuzasi va katetiga teng bo‘lsa, uchburchaklar teng, chunki ikkinchi katetlarning kvadratlari teng bo‘ladi. Teskari teorema: uchburchakda bir tomonning kvadrati qolgan ikki tomon kvadratlarining yig‘indisiga teng bo‘lsa, uchburchak to‘g‘ri burchakli. Tekshirishda eng katta tomonning kvadratini ikkita kichik tomon kvadratlari yig‘indisi bilan solishtiramiz.

Namunalar
Tomonlari 8, 15, 17: 8² + 15² = 64 + 225 = 289 = 17², uchburchak to‘g‘ri burchakli.
Tomonlari 6, 7, 9: 36 + 49 = 85, lekin 9² = 81. Tenglik yo‘q, uchburchak to‘g‘ri burchakli emas.
Sinfda faoliyat

«Burchak tekshiruvi»: har xil uzunlikdagi uchta cho‘p tanlab, tomonlarini o‘lchang va teskari teorema bilan to‘g‘ri burchak hosil bo‘lishini oldindan aniqlang.

Mashq
1
9, 12, 15 uchburchakda ikkita kichik tomon kvadratlari yig‘indisi nechaga teng?
2
Tomonlari 5, 6, 8 bo‘lgan uchburchak to‘g‘ri burchaklimi? Tekshiring.
3
Gipotenuzasi 10 va kateti 6 bo‘lgan barcha to‘g‘ri burchakli uchburchaklar teng. Ikkinchi kateti nechaga teng?
4
Nima uchun nuqtadan to‘g‘ri chiziqqacha eng qisqa masofa perpendikulyar bo‘ladi?