ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Aylanani kesuvchi chiziqlardan hosil bo‘lgan burchaklar

Darslar 40 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
40

Aylanani kesuvchi to‘g‘ri chiziqlardan hosil bo‘lgan burchaklarni o‘lchash

Darslik: 124–125-betlar
MaqsadUrinma, vatar va kesuvchilardan hosil bo‘lgan burchaklarni yoylar orqali o‘lchashni bilish.
Yangi so‘zlar
urinma va vatar orasidagi burchak · tangent–chord anglekesishuvchi vatarlar · intersecting chordskesuvchilar · secantsyoylar ayirmasi · difference of arcs
Tushuntirish

1) Urinma va urinish nuqtasidan chiqqan vatar orasidagi burchak shu burchak ichida qolgan yoyning yarmiga teng. 2) Aylana ichida kesishuvchi ikki vatar hosil qilgan burchak shu burchak va unga vertikal burchak tiralgan yoylar yig‘indisining yarmiga teng. 3) Aylana tashqarisidagi nuqtadan o‘tkazilgan ikki kesuvchi orasidagi burchak ular orasida qolgan yoylar ayirmasining yarmiga teng. 4) Tashqi nuqtadan o‘tkazilgan ikki urinma orasidagi burchak 180° dan urinish nuqtalari orasidagi kichik yoyni ayirganga teng. Birinchi teoremani isbotlash uchun urinmaga parallel vatar o‘tkazib, ichki almashinuvchi burchaklar va ichki chizilgan burchakdan foydalaniladi. Qolganlari tashqi burchak xossasi va ichki chizilgan burchak teoremasidan kelib chiqadi.

φαβABCDE
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kuzatuv nuqtasidan dumaloq ko‘lga ikkita to‘g‘ri nur urinadi va ular orasidagi burchak 80°. Unda ko‘lning yaqin yoyi 100°, uzoq yoyi 260° bo‘ladi, chunki (260° − 100°) : 2 = 80°.

Kim ishlatadi

Dengizchi orolning ko‘rinish burchagidan masofani baholaydi, astronom yoy burchaklarini o‘lchaydi, yer o‘lchovchi dumaloq to‘siqni aylanib o‘tish yo‘nalishini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yumaloq buyumni qog‘ozga chizing, aylanadan tashqarida nuqta tanlang va undan ikkita urinma chizing. Nuqtani aylanadan uzoqlashtirsangiz, urinmalar orasidagi burchak qanday o‘zgaradi?

Namunalar
90°70°110°ABCDE
Vatarlar kesishganda yoylar 70° va 110°: burchak (70° + 110°) : 2 = 90°. Urinma va vatar orasidagi burchak, agar yoy 100° bo‘lsa, 50°.
55°150°40°ABCDP
Ikki kesuvchi, yoylar 150° va 40°: burchak (150° − 40°) : 2 = 55°. Ikki urinma, kichik yoy 120°: burchak 180° − 120° = 60°.
Sinfda faoliyat

«Burchak va yoy»: aylanada vatar va urinma chizib, urinma bilan vatar orasidagi burchakni va yoyni o‘lchang; burchak yoyning yarmi ekanini tekshiring.

Mashq
1
Urinma va vatar orasidagi burchak 140° li yoyni o‘z ichiga oladi. Burchak necha gradus?
?140°TA
2
Ikki vatar aylana ichida kesishdi, yoylar 50° va 90°. Burchak necha gradus?
3
Tashqi nuqtadan ikki kesuvchi o‘tkazildi, yoylar 130° va 30°. Ular orasidagi burchak necha gradus?
4
Nima uchun urinma va vatar orasidagi burchak yoyning yarmiga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →