Aylanani kesuvchi to‘g‘ri chiziqlardan hosil bo‘lgan burchaklarni o‘lchash
1) Urinma va urinish nuqtasidan chiqqan vatar orasidagi burchak shu burchak ichida qolgan yoyning yarmiga teng. 2) Aylana ichida kesishuvchi ikki vatar hosil qilgan burchak shu burchak va unga vertikal burchak tiralgan yoylar yig‘indisining yarmiga teng. 3) Aylana tashqarisidagi nuqtadan o‘tkazilgan ikki kesuvchi orasidagi burchak ular orasida qolgan yoylar ayirmasining yarmiga teng. 4) Tashqi nuqtadan o‘tkazilgan ikki urinma orasidagi burchak 180° dan urinish nuqtalari orasidagi kichik yoyni ayirganga teng. Birinchi teoremani isbotlash uchun urinmaga parallel vatar o‘tkazib, ichki almashinuvchi burchaklar va ichki chizilgan burchakdan foydalaniladi. Qolganlari tashqi burchak xossasi va ichki chizilgan burchak teoremasidan kelib chiqadi.
Kuzatuv nuqtasidan dumaloq ko‘lga ikkita to‘g‘ri nur urinadi va ular orasidagi burchak 80°. Unda ko‘lning yaqin yoyi 100°, uzoq yoyi 260° bo‘ladi, chunki (260° − 100°) : 2 = 80°.
Dengizchi orolning ko‘rinish burchagidan masofani baholaydi, astronom yoy burchaklarini o‘lchaydi, yer o‘lchovchi dumaloq to‘siqni aylanib o‘tish yo‘nalishini belgilaydi.
Yumaloq buyumni qog‘ozga chizing, aylanadan tashqarida nuqta tanlang va undan ikkita urinma chizing. Nuqtani aylanadan uzoqlashtirsangiz, urinmalar orasidagi burchak qanday o‘zgaradi?
«Burchak va yoy»: aylanada vatar va urinma chizib, urinma bilan vatar orasidagi burchakni va yoyni o‘lchang; burchak yoyning yarmi ekanini tekshiring.