ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Ichki va tashqi chizilgan aylana

Darslar 38–39 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
38

Ichki chizilgan aylana

Darslik: 118–120-betlar
MaqsadKo‘pburchakka ichki chizilgan aylana va tashqi chizilgan ko‘pburchak xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ichki chizilgan aylana · incircletashqi chizilgan ko‘pburchak · circumscribed polygonbissektrisa · angle bisectorqarama-qarshi tomonlar · opposite sides
Tushuntirish

Ko‘pburchakning hamma tomonlari aylanaga urinsa, ko‘pburchak aylanaga tashqi chizilgan, aylana esa unga ichki chizilgan deyiladi. Ichki chizilgan aylana markazi ko‘pburchakning hamma tomonlaridan bir xil uzoqlikda yotadi. Har qanday uchburchakka faqat bitta ichki aylana chizish mumkin; uning markazi uchburchak bissektrisalarining kesishgan nuqtasi, chunki burchak tomonlaridan teng uzoqlikdagi nuqta bissektrisada yotadi. Tashqi chizilgan to‘rtburchakda qarama-qarshi tomonlar yig‘indilari teng: AB + CD = AD + BC. Isbot bir nuqtadan o‘tkazilgan urinma kesmalarining tengligiga asoslanadi: AE = AQ, BE = BF, CP = CF, DP = DQ larni qo‘shamiz. Teskarisi ham to‘g‘ri: qavariq to‘rtburchakda qarama-qarshi tomonlar yig‘indilari teng bo‘lsa, unga aylana ichki chizish mumkin.

xyyzzxABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hunarmand to‘rtburchak ramka yasadi: tomonlari 6, 7, 14 va 13 dm. Qarama-qarshi tomonlar yig‘indisi 6 + 14 = 20 va 7 + 13 = 20 teng, demak, to‘rt tomonga ham tegib turadigan doira chizish mumkin.

Kim ishlatadi

Dizayner ramka ichiga doira shaklidagi detal joylaydi, quvur ustasi burchakka sig‘adigan eng katta quvurni tanlaydi, me’mor derazani aylana bilan bezatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga uchburchak chizing va har bir burchakning ikki tomoni ustma-ust tushadigan qilib qog‘ozni buking (bukilgan chiziq bissektrisa bo‘ladi). Bukilgan uchta chiziq qayerda kesishishini ko‘ring va shu nuqtadan uchala tomongacha eng qisqa masofani o‘lchang: nimani sezdingiz?

Namunalar
344773ABC
Uchburchakning uchlaridan urinish nuqtalarigacha masofalar 3, 4, 7. Tomonlari 3 + 4 = 7, 4 + 7 = 11, 3 + 7 = 10; perimetri 28.
9712?ABCD
Tashqi chizilgan ABCD da AB = 9, BC = 7, CD = 12: AD = 9 + 12 − 7 = 14.
Sinfda faoliyat

«Bissektrisalar kesishuvi»: uchburchak chizib, ikkita burchak bissektrisasini transportir bilan chizing; kesishgan nuqtadan tomonlargacha masofalarni o‘lchab, tengligini tekshiring.

Mashq
1
Uchburchakning uchlaridan urinish nuqtalarigacha masofalar 2, 5 va 6. Perimetri nechaga teng?
2
Tashqi chizilgan to‘rtburchakda AB = 8, CD = 11, BC = 9. AD nechaga teng?
3
Aylanaga tashqi chizilgan trapetsiyaning yon tomonlari 6 va 10. O‘rta chizig‘i nechaga teng?
610?ABCD
4
Nima uchun ichki chizilgan aylana markazi uchburchak bissektrisalarida yotadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTayoqchalardan ko‘prikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →