ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Pifagor teoremasining isboti

Darslar 29 · 1 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
29

Pifagor teoremasining isboti

Darslik: 96–97-betlar
MaqsadPifagor teoremasining yuzlar yordamida isbotini tushunish va tushuntira olish.
Yangi so‘zlar
isbot · prooftengdosh kvadratlar · squares of equal areakatetlar yig‘indisi · sum of the legsto‘rtta teng uchburchak · four congruent triangles
Tushuntirish

Katetlari a, b va gipotenuzasi c bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakni olamiz va tomoni a + b bo‘lgan ikkita bir xil kvadrat chizamiz. Birinchisini to‘rtta o‘sha uchburchakka va tomoni c bo‘lgan o‘rtadagi to‘rtburchakka ajratamiz; bu to‘rtburchakning to‘rt tomoni c ga teng, burchagi esa 180° − (o‘tkir burchaklar yig‘indisi) = 90°, demak u kvadrat. Ikkinchisini yana to‘rtta shunday uchburchakka hamda tomonlari a va b bo‘lgan ikkita kvadratga ajratamiz. Ikkala kvadratning yuzi bir xil, shuning uchun 4S + c² = 4S + a² + b², bunda S — bitta uchburchakning yuzi. Ikkala tomondan 4S ni ayirsak, c² = a² + b² hosil bo‘ladi.

ababc²a²b²
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mozaika ustasi katta kvadrat chegarasiga 4 ta bir xil to‘g‘ri burchakli uchburchakni joylaydi. Kateti 12 va 35 bo‘lsa, katta kvadrat 47² = 2209, uchburchaklar 4 · 210 = 840, o‘rtadagi kvadrat 2209 − 840 = 1369 = 37². Dalil yuzlarni solishtirishga asoslanadi.

Kim ishlatadi

Mozaika ustasi va plitka teruvchi shakllarni qayta joylashtirib, yuzlarni solishtiradi. Mavzu halol aytganda hisoblashdan ko‘ra «nega shunday?» deb mulohaza qilishni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda tomoni 7 katak kvadrat chizing va ichiga kateti 2 va 5 bo‘lgan 4 uchburchakni joylashtiring. O‘rtadagi kvadrat yuzi 49 − 20 = 29 ekanini tekshiring.

Namunalar
34ABCD
a = 3, b = 4: katta kvadrat yuzi 7² = 49, to‘rtta uchburchak 4 · 6 = 24, demak c² = 49 − 24 = 25.
512ABCD
a = 5, b = 12: katta kvadrat 17² = 289, uchburchaklar 4 · 30 = 120, c² = 169, c = 13.
Sinfda faoliyat

«Kvadratni qayta yig‘ish»: katakli qog‘ozda tomoni 7 katak bo‘lgan kvadrat chizing va uni 3 va 4 katetli to‘rtta uchburchak bilan ikki xil usulda to‘ldirishga urinib ko‘ring.

Mashq
1
Katetlari 6 va 8 bo‘lsa, katta kvadrat (a + b)² ning yuzi nechaga teng?
2
Katetlari 6 va 8 bo‘lsa, to‘rtta uchburchakning umumiy yuzi nechaga teng?
3
Katetlari 6 va 8 bo‘lsa, isbot bo‘yicha c² nechaga teng?
4
Nima uchun birinchi chizmada o‘rtadagi to‘rtburchak kvadrat bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun iliq to‘shamaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →