Vektorlarning fizik va geometrik talqinlari
Kuchni strelka bilan chizish qulay: strelka kuch qaysi tomonga ta’sir qilsa, o‘sha tomonga qaraydi, uzunligi esa kuch qancha katta bo‘lsa, shuncha uzun olinadi. Bir nuqtada ta’sir qiluvchi ikki kuchning teng ta’sir etuvchisi shu kuchlar vektorlarining yig‘indisi: →c = →a + →b. Aksincha, kuchni berilgan ikki yo‘nalish bo‘yicha ikki kuch yig‘indisi shaklida yozish kuchni yoyish deyiladi. Jismning ilgarilama harakatida uning barcha nuqtalari bir xil masofaga bir tomonga siljiydi, shuning uchun siljish vektor bilan beriladi. Tezlik, kuch kabi kattaliklar moduldan tashqari yo‘nalish bilan ham aniqlanadi, ularni vektor kattaliklar deymiz; masalan, tezlik moduli m/s da, kuch moduli esa nyutonda (N) o‘lchanadi.
Samolyot sharqqa 240 km/soat tezlikda uchmoqda, yon shamol uni shimolga 70 km/soat tezlikda suryapti. Yerga nisbatan tezligi √(240² + 70²) = √62 500 = 250 km/soat. Tezliklar vektor kabi qo‘shiladi.
Uchuvchi va dengizchi haqiqiy tezligini hisoblaydi, ko‘prik loyihachisi trosdagi kuchlarni qo‘shadi, fizika o‘qituvchisi kuchlarning teng ta’sir etuvchisini topadi.
Katakli qog‘ozda boshlang‘ich nuqtadan 9 katak sharqqa va 12 katak shimolga yo‘l chizing. Boshidan oxirigacha to‘g‘ri masofani avval Pifagor teoremasi bilan toping, so‘ng uzunligini qog‘oz tasmaga belgilab, katak chizig‘i bo‘ylab sanab tekshiring.
«Ikki bola — bitta arava»: qog‘ozda aravaga ikki tomondan ta’sir etuvchi ikkita kuchni strelkalar bilan chizing va teng ta’sir etuvchini parallelogramm qoidasi bilan yasang (haqiqiy arava tortish shart emas).