Darslar 4–5 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
5
Parallelogrammning alomatlari
Darslik: 17–19-betlar
MaqsadTo‘rtburchakning parallelogramm ekanini isbotlovchi to‘rtta alomatni bilish.
Yangi so‘zlar
parallelogramm alomati · test for a parallelogramteng va parallel tomonlar · equal and parallel sidesdiagonallarning kesishishi · intersection of diagonalsqarama-qarshi burchaklar · opposite angles
Tushuntirish
Alomat — to‘rtburchakning parallelogramm ekanini aniqlaydigan shart. 1-alomat: to‘rtburchakning ikki qarama-qarshi tomoni teng va parallel bo‘lsa, u parallelogramm. 2-alomat: diagonallari kesishib, kesishish nuqtasida teng ikkiga bo‘linsa, u parallelogramm. 3-alomat: qarama-qarshi tomonlari juft-juft teng bo‘lsa, u parallelogramm. 4-alomat: qarama-qarshi burchaklari juft-juft teng bo‘lsa, u parallelogramm. Alomatlar xossalarning teskarisidir, ular yordamida parallel chiziq yasash va isbotlash mumkin.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Yer o‘lchovchi 4 ta qoziq bilan maydon belgilaydi. Diagonallar M nuqtada kesishadi va AM = MC = 12 m, BM = MD = 9 m. Diagonallar kesishish nuqtasida teng bo‘linsa, to‘rtburchak parallelogramm bo‘ladi.
Kim ishlatadi
Yer o‘lchovchi uchastkani diagonallari bo‘yicha tekshiradi, tikuvchi andoza qismini tekshiradi, dizayner ramkaning shaklini mustahkamlaydi.
Bugun sinab ko‘ring
Qalam bilan o‘rtalari kesishadigan ikki kesma chizing: 10 cm va 6 cm, har birini o‘rtasidan kesishtiring. Uchlarini tutashtirib, qarama-qarshi tomonlar parallel va teng ekanini ko‘ring.
Namunalar
To‘rtburchakning burchaklari ketma-ket 70°, 110°, 70°, 110°. Qarama-qarshi burchaklari juft-juft teng, demak 4-alomatga ko‘ra u parallelogramm.
ABCD to‘rtburchakning diagonallari O nuqtada kesishadi, AO = OC = 5 sm, BO = OD = 7 sm. 2-alomatga ko‘ra ABCD parallelogramm.
Sinfda faoliyat
«Alomat tanlash»: o‘qituvchi to‘rtburchak haqida ma’lumot aytadi, o‘quvchilar bu ma’lumot qaysi alomatga mos kelishini yoki yetarli emasligini aytadi.
Mashq
1
ABCD to‘rtburchakda AB ∥ CD, AB = CD = 7 sm, BC = 9 sm. AD necha sm?
9
2
To‘rtburchakning tomonlari ketma-ket 4 sm, 4 sm, 7 sm, 7 sm. U albatta parallelogramm bo‘ladimi?
Yo‘q: qarama-qarshi tomonlari (4 va 7) teng emas.
3
To‘rtburchakning diagonallari O da kesishadi, AO = OC = 6 sm. U parallelogramm bo‘lishi uchun OD = 8 sm bo‘lsa, BO necha sm bo‘lishi kerak?
8
4
Nima uchun 1-alomatda teng tomonlar parallel ham bo‘lishi shart?
Faqat tengligi yetarli emas: ikki teng kesmani turli yo‘nalishda qo‘yib, uchlarini tutashtirsak, parallelogramm hosil bo‘lmaydi.