ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Ichki va tashqi chizilgan aylana

Darslar 38–39 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
39

Tashqi chizilgan aylana

Darslik: 121–123-betlar
MaqsadKo‘pburchakka tashqi chizilgan aylana va ichki chizilgan ko‘pburchak xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
tashqi chizilgan aylana · circumcircleichki chizilgan ko‘pburchak · inscribed polygono‘rta perpendikulyar · perpendicular bisectorqarama-qarshi burchaklar · opposite angles
Tushuntirish

Ko‘pburchakning hamma uchlari aylanada yotsa, ko‘pburchak aylanaga ichki chizilgan, aylana esa unga tashqi chizilgan deyiladi. Har qanday uchburchakka faqat bitta tashqi aylana chizish mumkin; uning markazi uchburchak tomonlari o‘rta perpendikulyarlarining kesishgan nuqtasi, chunki o‘rta perpendikulyarning har bir nuqtasi kesma uchlaridan teng uzoqlikda. Ichki chizilgan to‘rtburchakning qarama-qarshi burchaklari yig‘indisi 180° ga teng, chunki ular mos yoylar yig‘indisi 360° ning yarmi bilan o‘lchanadi. Teskarisi ham to‘g‘ri: qavariq to‘rtburchakda qarama-qarshi burchaklar yig‘indisi 180° bo‘lsa, unga tashqi aylana chizish mumkin. To‘g‘ri burchakli uchburchakda tashqi aylana markazi gipotenuza o‘rtasida yotadi.

ABCO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Arxeolog sinib qolgan dumaloq tarelkaning bo‘lagidan markazini topadi: chetida uchta nuqta olib, ikki vatarning o‘rta perpendikulyarlarini o‘tkazadi. Ular kesishgan nuqta tashqi chizilgan aylana markazi.

Kim ishlatadi

Tiklovchi singan idish yoqasining bir bo‘lagidan uning o‘lchamini aniqlaydi, yer o‘lchovchi uchta belgilangan nuqta bo‘yicha doira shaklidagi maydonning markazini topadi, duradgor dumaloq bo‘lakning markazini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga uchburchak chizing. Uchlarini ikkitadan ustma-ust buklab o‘rta perpendikulyarlarni toping. Kesishgan nuqtadan uchlargacha masofa tengmi?

Namunalar
80°110°??ABCD
Ichki chizilgan to‘rtburchakda ∠A = 80°, ∠B = 110°: ∠C = 100°, ∠D = 70°.
Uchburchakning burchaklari 50°, 60°, 70°. Tashqi aylana markazidan tomonlari 100°, 120°, 140° ostida ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat

«Uchta nuqta — bitta aylana»: uchta nuqta belgilab, ikkita o‘rta perpendikulyarni chizing va kesishgan nuqtadan sirkul bilan (kattalar yordamida) aylana o‘tkazing.

Mashq
1
Ichki chizilgan to‘rtburchakda ∠A = 95°. ∠C necha gradus?
2
Uchburchakning burchaklaridan biri 65°. Shu burchak qarshisidagi tomon tashqi aylana markazidan necha gradus ostida ko‘rinadi?
3
Katetlari 6 va 8 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakka tashqi chizilgan aylananing radiusi nechaga teng?
68?ABCO
4
Nima uchun to‘g‘ri burchakli uchburchakda tashqi aylana markazi gipotenuza o‘rtasida bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTayoqchalardan ko‘prikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →