Tashqi chizilgan aylana
Ko‘pburchakning hamma uchlari aylanada yotsa, ko‘pburchak aylanaga ichki chizilgan, aylana esa unga tashqi chizilgan deyiladi. Har qanday uchburchakka faqat bitta tashqi aylana chizish mumkin; uning markazi uchburchak tomonlari o‘rta perpendikulyarlarining kesishgan nuqtasi, chunki o‘rta perpendikulyarning har bir nuqtasi kesma uchlaridan teng uzoqlikda. Ichki chizilgan to‘rtburchakning qarama-qarshi burchaklari yig‘indisi 180° ga teng, chunki ular mos yoylar yig‘indisi 360° ning yarmi bilan o‘lchanadi. Teskarisi ham to‘g‘ri: qavariq to‘rtburchakda qarama-qarshi burchaklar yig‘indisi 180° bo‘lsa, unga tashqi aylana chizish mumkin. To‘g‘ri burchakli uchburchakda tashqi aylana markazi gipotenuza o‘rtasida yotadi.
Arxeolog sinib qolgan dumaloq tarelkaning bo‘lagidan markazini topadi: chetida uchta nuqta olib, ikki vatarning o‘rta perpendikulyarlarini o‘tkazadi. Ular kesishgan nuqta tashqi chizilgan aylana markazi.
Tiklovchi singan idish yoqasining bir bo‘lagidan uning o‘lchamini aniqlaydi, yer o‘lchovchi uchta belgilangan nuqta bo‘yicha doira shaklidagi maydonning markazini topadi, duradgor dumaloq bo‘lakning markazini belgilaydi.
Qog‘ozga uchburchak chizing. Uchlarini ikkitadan ustma-ust buklab o‘rta perpendikulyarlarni toping. Kesishgan nuqtadan uchlargacha masofa tengmi?
«Uchta nuqta — bitta aylana»: uchta nuqta belgilab, ikkita o‘rta perpendikulyarni chizing va kesishgan nuqtadan sirkul bilan (kattalar yordamida) aylana o‘tkazing.