20
Yuzni o‘lchash
Darslik: 72–73-betlar
MaqsadYuz o‘lchov birliklarini, kvadrat yuzini va kvadrat ildiz tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
yuz birligi · unit of areakvadrat ildiz · square rootar (sotix) · are (sotix)gektar · hectare
Tushuntirish
Yuz birligi sifatida tomoni uzunlik birligiga teng kvadrat olinadi: mm², cm², dm², m², km². Teorema: tomoni a bo‘lgan kvadratning yuzi S = a² ga teng. Katta ekin maydonlari gektar, kichikroq yer maydonlari ar (sotix) bilan o‘lchanadi: 1 ar = 100 m², 1 ga = 100 ar = 10 000 m². Kvadratning yuzi S ma’lum bo‘lsa, uning tomoni kvadrati S ga teng musbat son, ya’ni a = √S; bu amal kvadratga ko‘tarishga teskari. Masalan, √100 = 10, chunki 10² = 100. Kvadrat tomoni 2 marta ortsa, yuzi 4 marta ortadi, chunki (2a)² = 4a².
Namunalar
Kvadratning perimetri 52 sm. Tomoni 52 : 4 = 13 sm, yuzi 13² = 169 sm².
To‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi maydon 200 m × 50 m. Yuzi 10 000 m², ya’ni 1 ga.
Sinfda faoliyat
«Kvadratchalar»: 1 sm li kvadratchalardan 3 × 3, 4 × 4 va 5 × 5 kvadrat yig‘ib, yuzlarini hisoblang va a² bilan solishtiring.
Mashq
1
Kvadratning tomoni 13 sm. Yuzi necha sm²?
169
2
Kvadratning yuzi 144 sm². Tomoni necha sm?
12
3
Maydon 40 m × 25 m. Yuzi necha ar?
10
4
Nima uchun kvadrat tomoni 2 marta ortsa, yuzi 4 marta ortadi?
Yangi yuz (2a)² = 4a², ya’ni a² dan 4 marta katta.