ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Markaziy simmetriya

Darslar 17–18 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
18

Markaziy simmetrik shakllar

Darslik: 64–65-betlar
MaqsadMarkaziy simmetrik shakllarni aniqlash va ularning markazini topish.
Yangi so‘zlar
markaziy simmetrik shakl · centrally symmetric figuresimmetriya markazi · centre of symmetryparallelogramm · parallelogramaylana markazi · centre of a circle
Tushuntirish

Agar shakl O nuqtaga nisbatan akslantirilganda yana o‘zining ustiga tushsa, u markaziy simmetrik shakl, O esa uning simmetriya markazi deyiladi. Aylana o‘z markaziga nisbatan markaziy simmetrik, chunki har bir diametrning ikki uchi markazga nisbatan simmetrik. Uchburchakda bunday markaz yo‘q. Teorema: parallelogramm uchun simmetriya markazi — diagonallar kesishgan nuqta; demak to‘g‘ri to‘rtburchak, romb va kvadrat ham markaziy simmetrik. Ikki parallel to‘g‘ri chiziqdan iborat shaklning markazlari cheksiz ko‘p: ularning hammasi bu chiziqlar o‘rtasidan o‘tgan parallel to‘g‘ri chiziqda yotadi.

OABCD
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Parallelogramm shaklidagi plitka yarim aylantirilganda aynan o‘z joyiga tushadi, chunki diagonallarining kesishish nuqtasi uning simmetriya markazi. Shuning uchun plitkani 180° ga burib qo‘ysak ham u joyiga mos keladi.

Kim ishlatadi

Plitka teruvchi ikki xil yo‘nalishda ham joylashadigan plitkalarni tanlaydi, bosmaxona dizayneri aylantirilganda ham o‘qiladigan belgilarni yaratadi, qadoqlovchi buyumlarni zich joylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga 0, 1, 6, 8, 9 raqamlarini oddiy bosma shaklda yozing. Varaqni 180° ga burganda qaysilari o‘zgarmay ko‘rinadi? Markaziy simmetrik raqamlar qanday ko‘rinadi?

Namunalar
ABCDO
ABCD parallelogrammning diagonallari O da kesishadi. O markazga nisbatan A nuqta C ga, B nuqta D ga o‘tadi, shuning uchun parallelogramm o‘ziga-o‘zi akslanadi.
Bosma harflar H, N, S, Z, X markaziy simmetrik (markaz harfning o‘rtasida), F va T esa emas.
Sinfda faoliyat

«Markazni top»: qog‘ozdan kesib olingan shaklni (kattalar yordamida) markaz nuqta atrofida 180° ga aylantirib, ustma-ust tushishini tekshiring.

Mashq
1
Teng tomonli uchburchakning simmetriya markazi bormi?
2
Parallelogrammning AC diagonali 20 sm, diagonallar O da kesishadi. A ga O ga nisbatan simmetrik nuqta C. AO necha sm?
3
Kesmaning nechta simmetriya markazi bor?
4
Nima uchun parallelogrammning diagonallari kesishgan nuqtasi uning simmetriya markazi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot-yordamchi: ikki ko‘z, bitta batareyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →