Qonning kimyoviy tarkibi
Qon suyuq biriktiruvchi to‘qima bo‘lib, plazma va shaklli elementlardan (eritrotsitlar, leykotsitlar, trombotsitlar) iborat. Plazmaning taxminan 90 % i suv, qolgani oqsillar (taxminan 7 %), yog‘lar, karbonsuvlar va mineral tuzlardir; tarkibi doimiy saqlanadi. Qon hujayralari asosan suyaklarning g‘ovak moddasidagi qizil ilikda hosil bo‘ladi. Trombotsitlar – yadrosiz mayda qon plastinkalari (hujayra bo‘lakchalari) bo‘lib, qon ivishida ishtirok etadi. Tomir shikastlansa, trombotsitlar yorilib, plazmadagi protrombinni trombinga aylantiruvchi modda chiqaradi; trombin eruvchan fibrinogenni erimaydigan fibrin iplariga aylantiradi, ularga qon hujayralari yopishib, qon laxtasi (tromb) jarohatni berkitadi. Jarayon uchun kalsiy tuzlari kerak; sog‘lom odamda kichik jarohatdan qon bir necha daqiqada to‘xtaydi. Ivish buzilishi – gemofiliya – irsiy kasallik; unda hatto kichik jarohatda ham qon ko‘p ketadi, shuning uchun shifokor nazorati zarur.
Qon topshirish markazi olingan qonni qismlarga ajratishi mumkin: qizil hujayralar, qon plastinkalari va plazma. Bitta donor qoni bir necha bemorga turli maqsadda yordam beradi.
Qon markazi xodimi donor qonini saqlaydi, laborant uni qismlarga ajratadi, shifokor bemorga kerakli qismini belgilaydi.
Probirkadagi qon uzoq turib qolsa qanday ko‘rinishini chizing va qismlarini nomlang.
Daftarga qon ivishi zanjirini strelkalar bilan chizing: tomir shikasti → trombotsitlar yoriladi → protrombin → trombin → fibrinogen → fibrin → tromb. Do‘stingizga ketma-ketlikni so‘rang.