Oshqozonosti va jinsiy bezlar, sekretsiya bezlari ishining boshqarilishi
Oshqozonosti bezi aralash bez: ichakka hazm fermentlarini, Langergans orolchalaridan esa qonga gormonlarni ajratadi. Insulin qondagi glyukoza miqdorini kamaytiradi: ortiqchasini glikogenga aylantirib jigarda to‘playdi; glyukagon esa glikogenni glyukozaga aylantirib qand miqdorini oshiradi. Insulin yetishmasa yoki to‘qimalarga yaxshi ta’sir qilmasa, qonda qand ko‘payadi – bu qandli diabet; uni faqat shifokor aniqlaydi va davolaydi, dorilar va ovqat rejimini kattalar va shifokor belgilaydi. Jinsiy bezlar ham aralash: moyaklar jinsiy hujayralar va testosteron, tuxumdonlar tuxum hujayralar va estrogen hosil qiladi; bu gormonlar o‘spirinlik davrida ikkilamchi jinsiy belgilar rivojlanishini ta’minlaydi. Bezlar ishi gipotalamus–gipofiz sistemasi orqali boshqariladi: stress yoki ichki muhit o‘zgarsa, gipotalamus gipofizni, gipofiz esa boshqa bezlarni faollashtiradi. Davomli stress sog‘liqqa zarar, shuning uchun uyqu, harakat va suhbat foydali.
| Gormon | Ta’siri |
|---|---|
| insulin | qondagi glyukozani kamaytiradi; glikogenga aylantirib jigarda to‘playdi |
| glyukagon | glikogenni glyukozaga aylantirib qand miqdorini oshiradi |
Maktabdan sayohatga chiqilgan kunda ovqatlar orasida bir necha soat bo‘ladi. Shunda ham odam yurib, o‘ylab yuradi: jigarda to‘plangan shakar qonga chiqib, miya va mushaklarni ta’minlaydi. Bu ishni gormonlar boshqaradi.
Dietolog ovqatlanish tartibini tushuntiradi, shifokor qondagi shakarni tekshiradi, sport murabbiyi mashg‘ulot vaqtini rejalashtiradi.
Bir kun davomida qachon ochlik sezganingizni va qachon ovqatlanganingizni yozib boring, so‘ng bir-biriga qanday bog‘liqligini kuzating.
Stressni kamaytiruvchi 4 odatni (uyqu, sayr, nafas mashqi, do‘st bilan suhbat) tanlab, haftalik reja tuzing. Xavfsizlik: jismoniy mashqni o‘z yoshingizga mos va kattalar nazoratida bajaring.