Odamning biologik o‘zgarishi va ijtimoiy tabiati
Odam – biologik va ijtimoiy mavjudot. Biologik jihatdan tana tuzilishi va fiziologiyasi irsiy dastur – xromosomalardagi DNK bilan belgilanadi; ijtimoiy jihatdan tarbiya, til, ta’lim, mehnat va jamiyat ta’sirida shakllanadi: odob, axloq, bilim, kasb-hunar, madaniyat nasldan o‘tmaydi, har bir inson uni o‘rganadi. Odamning hayvonlarga o‘xshashligi tuzilishda: sutemizuvchilar singari tuxum hujayradan rivojlanadi, bir xil organ tizimlari bor, rivojlanishning dastlabki davrida barcha xordalilarga xos belgilar (xorda, nerv nayi) paydo bo‘ladi. Taqqoslash anatomiyasi, embriologiya, genetika va molekular biologiya odam va shimpanze juda yaqin qarindosh ekanini ko‘rsatadi; ularning umumiy ajdodi bor, odam maymundan «tushmagan». Odamga xos farqlar: tik yurish, rivojlangan bosh miya po‘stlog‘i, tafakkur va nutq, mehnat qurollarini yaratish, madaniyatni avlodlarga yetkazish, bolalik davri uzoqligi. Kursni takrorlash: tana tizimlari bir-biri bilan nerv va gormonlar orqali bog‘lanadi, salomatlik esa gigiyena, harakat, ovqat, uyqu, emlash, xavfsizlik va bilimga bog‘liq. Kasallik yoki shikast bo‘lsa, kattalarga ayting, shifokorga murojaat qiling, favqulodda holda 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
| Biologik | Ijtimoiy | |
|---|---|---|
| Nima belgilaydi | irsiy dastur – xromosomalardagi DNK | tarbiya, til, ta’lim, mehnat, jamiyat |
| Nasldan o‘tadimi | ha | yo‘q – har kim o‘rganadi |
O‘qishni o‘rganayotgan bola harf belgilarini miyasi bilan tanishga qodir, lekin o‘qishni unga kimdir o‘rgatadi. Odamning tug‘ma imkoniyati va jamiyatda o‘rganadigan narsalari birgalikda uni shakllantiradi.
O‘qituvchi o‘rganishni tashkil qiladi, psixolog bola rivojlanishini o‘rganadi, antropolog odamlar madaniyatini tadqiq qiladi.
Besh yoshingizda qila olmaydigan, hozir qila oladigan beshta ishni yozing va qaysi biriga tana o‘sishi, qaysi biriga o‘rganish kerak bo‘lganini belgilang.
Kurs xaritasi: 11 ta tizim (tayanch-harakat, qon, nafas, hazm, ayirish, nerv, endokrin, sezgi, ko‘payish, teri, immun) uchun 1 ta salomatlik odatini yozing. Eng muhim 3 ta odatni tanlab, oila bilan muhokama qiling.