Muvozanat, teri sezgisi, hid va ta’m

Hid va ta’m bilish – kimyoviy sezgilar: ular havoda yoki suvda erigan moddalar ta’sirida qo‘zg‘aladi. Hid retseptorlari burun bo‘shlig‘ining yuqori qismidagi shilliq qavatda joylashgan, ulardagi tukchalarga hidli moddalar erib ta’sir qiladi; impulslar hid nervi orqali miyaga boradi. Hid ovqat va havo sifatini, xavf (tutun, buzilgan ovqat) va tabiiy gaz hidini (unga maxsus hid qo‘shiladi) sezdiradi. Bir hidga uzoq turilsa, sezgi susayadi: bu moslashish. Ta’m retseptorlari til so‘rg‘ichlaridagi ta’m kurtaklarida joylashgan; ular shirin, nordon, sho‘r, achchiq (va umami) ta’mlarni sezadi. Ilgari tilning har qismi faqat bir ta’mni sezadi deb o‘ylangan, bugun esa har bir ta’mni tilning ko‘p joyi sezadi deb hisoblanadi. Ta’m sezish uchun modda so‘lakda erishi kerak; hid ta’mga katta ta’sir qiladi, shuning uchun burun bitganda ovqat mazasiz tuyuladi. Juda issiq yoki juda sovuq ovqat ta’mni yomon sezdiradi. Xavfsizlik: noma’lum moddani hidlamang va ta’mini tatib ko‘rmang; kimyoviy moddalar bilan ishlaganda ustoz ko‘rsatganidek, havoni qo‘lingiz bilan ohista o‘zingizga yo‘naltiring. Oshxonada yoki uyda gaz hidi sezilsa, olov yoqmang, elektr tugmalarini bosmang, derazani oching, hamma uyni tark etib, tashqaridan 104 ga qo‘ng‘iroq qiling. Hid yoki ta’m sezgisi to‘satdan yo‘qolsa, kattalarga ayting va shifokorga ko‘rinish.